AYÇİÇEĞİ TARIMI (Helianthus Annuus L.)
1. TANIMI VE ÖNEMİ
Ayçiçeği memleketimizde son zamanlarda Eetimi son
zamanlarda artmış tek yıllık bir yaEbitkisidir.
Bitkisel yaEEetimimizin %46’sı ayçiçeğinden
karşılanmaktadır. YaE sıvı olarak kullanıldıE gibi,
margarinlerin yapılmasında da kullanılmaktadır. KEpesi
hayvan yemi, sap ve tablaları ise yakacak olarak
kullanıldıE gibi selEoz endEtrisinde de
kullanılmaktadır. KEE%36 potasyum ihtiva eder ve gEre
olarak kullanılır. Tanesi çerez olarak kullanılır.
2. İKLİM VE TOPRAK İSTEKLERİ
2.1 İklim İsteği
Ayçiçeği, kara iklim kuşaEnda ve ılıman iklimin yaEşlı
bölgelerinde de yetiştirilebilmektedir. Kısmen kuraklığa
dayanıklı bir bitkidir. 4-6 yapraklı oluncaya kadar,
ilkbaharın geEdonlarına dayanır. Kurak bölgelerde
sulanmalıdır.
2.2 Toprak İsteği
Derin, rutubetli, organik maddelerce zengin topraklarda
iyi yetişir. Nehir kıyıları gibi alEiyal ve potasyumca
zengin topraklarda verimi artar. Asitli topraklar
ayçiçeği için elverişsizdir.
3. YETİŞME TEKNİĞİ
3.1 Ekim Nöbeti
Ayçiçeği, orabanş zararı topraktan fazla potasyum (K)
kaldırıldıE için aynı tarlaya Et Ete ekilmesi iyi
değildir.
En çok uygulanan ekim nöbeti şöyledir. Sulanmayan
bölgelerde buğdaygil (buğday, arpa, çavdar, mısır
vs.)’nin arkasından ayçiçeği ekilir veya ayçiçeği ekilen
tarlaya buğdaygil ekilir.
3.2 Çeşitler
GAP BKİB’ca 1987-1992 yılları arasında Şanlıurfa Koruklu
Araştırma İstasyonunda yaptırılmış olan denemeler
sonucunda da Romson-59 (192.42 kg/da), Fundulea-206
(187.31kg/da), Sorem-80 (163.46 kg/da), Sunbred-254
(127.45 kg/da) gibi çeşitler önerilmektedir. Ayrıca
bölgede bulunan Şanlıurfa Araştırma EnstitEE , sulu
şartlarda TEk-Ay-1 ve G-3312 kurda ise V.8931
çeşitlerini önermektedir.
3.3 Toprak HazırlıE
Ayçiçeği ekilecek tarla, sonbaharda 20-25 cm
derinliğinde sEEmelidir.
İlkbaharda ise tarla otlu ise kazayaE veya diskaro ile
8-10 cm’lik bir sEEden sonra tırmık veya sEgEile
yElek işlenerek tohum yataE hazırlanır.
3.4 Ekim
Ekim yöremizde I. EEde mart sonu ve nisan ayı başında
II. EE de haziran sonu temmuz ortasına kadar yapılır.
Ekim sıraya ve sıra arası 70 cm, sıra Eeri 35 cm olacak
şekilde yapılmalıdır. Dekara atılacak tohum pinomatik
mibzer kullanıldıEnda 500-600 gr, normal mibzer
kullanıldıEnda 1.5-2 kg dır. Ekim derinliği 4-6 cm
olmaktadır.
3.5 GEreleme
Uygulanacak gEre miktarı, 10 kg/da N, 8-10 kg/da P2O5.
Azotlu gErenin yarısı v fosforlu gErenin tamamı ekimle
beraber, azotlu gErenin diğer yarısı ise bitki 25-30 cm
olduğunda uygulanmalıdır.
3.6 Sulama
Sulama karık metodu ile bitkinin ihtiyaE duyduğu
zamanlarda yapılmalıdır. Bitki tabla teşekkElE
çiçeklenme ve sE olumu devresinde suya oldukça
duyarlıdır. Bu devrelerde dikkat edilerek bitki 15-20 cm
olduktan sonra 8 gEde bir sulanmalıdır.
3.7 Bakım
Çapa, bitki 5-6 yapraklı (10-15 cm boylandıEnda) fazla
derine inmeden uygulanır ve aynı anda tekleme yapılır.
Çapa, bitki 25-30 cm olduğunda uygulanır. Bu dönemde
azotlu gErenin ikinci yarısı uygulanarak boğaz
doldurulması yapılır.
Çapa, ise çiçeklenmeden önce yapılır.
3.8 Hastalıkları, Zararlıları ve MEadelesi
3.8.1 Hastalıkları ve MEadelesi
Mildiyo (Plasmopara Halsedii): Sıcak ve rutubetli
havalarda görEE. Bitkinin yapraklarına arız olur.
Verim ve kaliteyi dEEE. Sıra Eerinde sık bitki
bulundurmamak gerekir.
Gri KE: Çiçeklenme devresinde zarar veren mantari bir
hastalıktır. Tablalarda gri ve siyah kE şeklinde
lekeler meydana getirir. Olgunlaşmış tohumları çürEE.
KElE tablalar kesip yakılmalı, hasat ve harmanı
yaEşlı mevsime bırakmamak gerekir.
3.8.2 Zararlıları ve MEadelesi
Orabanş: Köklerin geliştiği sırada çimlenir. Kökler
Eerine tutunarak beslenir. Demet halinde mor çiçekleri
vardır. Orabanşa dayanıklı çeşitler kullanılmalıdır.
Kuşlar (SıErcıklar, Serçeler, Kargalar): Ekilmiş
tohumlar ile yeni Ekmış filizlere zarar verirler.
Serçeler sE olgunluğundaki daneleri yerler.
Hasat, Harman ve Saklanması
Hasat elle (bıçak, orak vs.) veya biçerdöverle yapılır.
En uygun hasat zamanı; tabla Eerindeki sarı çiçeklerin
(Steril çiçekler) kuruyarak dökEmesi, sapların alttan
itibaren 2/3 kısmındaki yaprakların kurumuş olması,
tabla arkasının sarı-kahverengi bir renk alması tabla
ortasına yakın danelerin olgunlaşarak sertleşmesi ve
tabii rengini almış olması en uygun hasat zamanını
gösterir.
Ayçiçeği olgunlaşıp hasat edildiğinde %15-20 arasında
nem ihtiva eder.
Serilerek kurutulur. Daha sonra elle veya batozla
daneler ayrılır. Daneler kalburdan geçirilir. Geçirme
işleminde tabla parçalarının kalmamasına özen
gösterilmeli.
4. VERİM
Kuru koşullarda ayçiçeği 100-150 kg/da, sulu koşullarda
ise 250-400 kg/da EE alınabilir. Dane miktarına yakın
kurutulmuş tabla, 2-3 katı kadar kuru sap ve kök elde
edilir.
yağ üretimi ayçiçeği çekirdeği ayiçeğinde gübreleme ayçiçeğinde sulama