Gül Resimleri

Bu hafta size zamanında Hollandalıların Güney Afrika�dan getirdiği çok sevdiğim bir bitkiyi tanıtmak istiyorum: Agapanthus. 17. yüzyılın ilk yarısında İngiltere�de John Parkinson bu bitkiyi serasında çoğaltmış ve sayesinde bugün benim bahçemdeki Agapanthuslar yetiştirilmiş. Güney Afrika�da bu bitki bolmuş.

Agapanthus, maviden mora küçük çiçeklerin uzun bir sap ucunda buket halinde tamamlayıcı koyu yeşil kılıç gibi kalabalık yaprak grubuyla çok etkileyici bir bitkidir. Her türlü suyu geçirgen topraklarda güneşten yarı gölgeye hatta ağaç diplerinde karmaşık köklerle bile mutlu yaşayabilir. İstanbul�dan Mersin�e ılıman sıcak iklimlerde gelişebilir.

Agapanthus�un bir özelliği var. Yazın bitki kökleri rutubetli olmalı, kışın da toprakta kuru kalmalı. Çiçek açabilmesi için bol miktarda çok sıkışık dikilmelidir. Serbest bırakılan kökler çiçek açmaz. Bahçenizde böyle durumda olan bitkileriniz varsa biraraya toplayın. Agapanthus saksıda da yetişebilir. Ama saksıyı da küçük tutun. Büyütmeyin, yoksa o canım çiçekleri göremezsiniz. Dikeceğiniz bu bitkiler çok uzun yaşar. Kışın kısa süreli de olsa kar yağışına dayanabilir. Çoğaltılması da kolay. Kışın ya da ilkbaharda kökten ayırmalar yapın. Ama bu yeni fidelerden ilk yaz için çiçek beklemeyin. Mavi - mor çiçekler geçtikten sonra tohumlar gelişmeye başlar. Yaz sonunda tohumları dikebilirsiniz. Gelişmesi de yavaştır. 3 - 4 senede büyüyebilir. Üretimi kökten demiştim ama önemli bir şey var. Ayrılan fidelerin yaprağını yarıya kadar kesin, geliştirmek için sulamaya devam edin (Esas bitkide değil).

Agapanthus�un beyaz çiçeklisi, yaprakları ve çiçeği minyatür gibi olanı ayrıca kışın yaprakları kaybolan baharda tekrar çıkan türleri de sonradan üretilmiştir. Agapanthus�un doğalı yaz kış yeşil yapraklı kalır. Bu bitkiyi duvar önlerinde fazla sarı çiçeklerin arasında ya da yürüme bantlarının kenarında gruplar halinde kullanmayı severim. Bugüne kadar gördüğüm en güzel gruplar Büyükada�nın Nizam Plajı tarafında denize kadar uzanan büyük bir arazideydi. Çok uzaktan dev mavilik gördüm. Yakınlaştıkça bitkiyi tanıdım (Öbek büyüdükçe daha ilginç oluyor).

Piyasada 1 - 2 milyon liradan satılanlarını bulabilirsiniz. Renklerini, şeklini görebildiğiniz için içinde bulunduğunuz günlerde bu bitkiden satın alabilirsiniz. Zor bulunan beyaz çiçekliyi de tavsiye ederim. Ama benim gönlüm mavi - morda. Renkli günler dilerim.

Mor salkımlar, ılgınlar, süs kirazları, erguvanlar muhteşem gösterilerine devam ediyorlar. Bu sene İstanbul�da erguvan patlaması var. Kışın yağan yüklü yağmur en çok onlara yaramış. Her sabah köprüden geçerken etrafa bakmakla arabayı çarpmamak arasında savaş veriyorum.

Manolya Uzakdoğu kökenli bitkilerdendir. Himalayalar�da, Kore�de, Çin�de, Japonya�da bolca görülebilir. Çok eski tarihlerde bile dikilmiş, Yulan gibi kutsal sayılan ağaçlar var. Kışın çıplak dallar ansızın çiçeklenmeye başlar. Hiç yaprak yokken dallara kuş konmuş gibi görünür. En fazla 6 hafta süren bu gösteri tüm sene beklenmeye değer. Sadece bir hafta çiçek açan narin çeşitleri bile vardır. (İşte benim kaçırdıklarım!)

Manolyalar rutubetli ortamları, asitli (ormansı siyah - yumuşak) toprakları severler. Fazla kireçli toprak ya da soğuk rüzgarları sevmezler. Bunları ilkbaharda dikin. Kuytu, güneşli bir mekan seçin. Ayrıca çiçekleri göreceğiniz için mümkünse evden, girişte gözünüze çarpacak esas noktaları bulun ve oralara yerleştirin. Uzakta, kimsenin görmediği manolyanın faydası yoktur. Toprağı dikimden önce bol yaprak çürüğü, kestane toprağı, hayvansal gübreyle karıştırarak harman yapın. Bitkiyi bu karışıma dikin.

Yaz sonuna kadar haftada 1 - 2 kez sulayın. Akşam saatlerinde tüm yaprakları da ıslatarak sularsanız daha iyi olur. İlkbahar manolyaları türlerine göre değişik gelişir. Kimisi en fazla 3 - 4 metre, kimisi de 20 metre kadar uzar. Budanmayı pek sevmezler. Çok gerekirse çiçekler açtıktan, yapraklar çıktıktan sonra budayabilirsiniz. Ama ilkbaharda asla!

Bahçenizde manolyaları yeşil çamların ya da orman gülü rhododendronların önüne dikin. Böylece çiçekler koyu rengin önünde güzel durur. Diplerine yaz kış yeşil kalan, çiçek açan açelya, Pieris dikilebilir. Unutmadan, manolyanın diplerini asla çapalamayın. Kılcal kökleri zedelersiniz. (Bu, yeşil yaz manolyaları için de geçerlidir.) Manolyaların gelişimini hızlandıracak kimi bitkiler de vardır. Toprağı ıslah eden Lupinuslar, akçaağaçlar, ıhlamurlar ya da dökülen iğneleriyle toprağı asitlendiren sedir çamları gibi.

Bahçenizde daimi yeşil manolya varsa bu manolyaları da dökülen yapraklarıyla gübre olsun diye ona yakın dikin. Yapraklarda sararma olursa toprağı inceleyin. Belki demir eksiği vardır. Toz demir ya da kükürt takviyesi yapın. Manolyalar çiçekten sonra yaz sonuna kadar yapraklı kalır. Bu monotonluğu kırmak istiyorsanız sarmaşık Clematis dikin. Clematis incecik kollarıyla ağaçlara zarar vermez hem de kocaman gül gibi çiçek açar. Yazın çiçeklenen türleri seçin ve dikin.

Anavatanı Japonya, Çin olan, 3 metreye kadar gelişebilen bu çalı bitkisi, doğada sonradan üretilmiş iki - üç değişik türüyle karşımıza çıkmaktadır. Genelde bilineni F. İntermedia�dır. İlkbaharda tek tük yaşlı odunları hariç en cılız dallarında bile çiçek açabilir. Gelişmesi dikine giden düz dallar şeklindedir. Çiçekler geçtikten sonra yemyeşil yapraklar ortaya çıkar. İşte bu dönem forsythia�nın budanma vaktidir. Yaşlı odunları (2 - 3 senelik) kökten çıkış noktalarından 3 santim üzerinden budayın. Yeni çıkan filizli genç dalları da biraz kısaltın. Böylece seneye daha şekilli, bol çiçekli bir çalınız olabilir.
F. İntermedia�nın sonradan üretilmiş, sonbaharda yaprakları kızaran iri çiçekli, Karl Sax isimli bir türü de vardır. (Forsythia doğal olarak sonbaharda asla renklenmez.) Forsythia�nın sonradan üretilmiş bir başka türü de F. Suspensa�dır. Dikine giden dalların yerine daha yayılıcı, sarkan, söğüt gibi bir yapıdadır. İthal bitki satan seralarda ararsanız belki bulabilirsiniz (Kış yaseminine benzer).

Forsythia bol güneşli, yaz sonuna doğru hafif gölgeli alelade topraklarda yetişebilir. Aşırı killi topraklar, kireçli topraklar, hava kirliliği, gölge alanlarda bitki gelişimini etkilemez. Anlayacağınız pek sorun çıkartmaz. Fazla hastalanmaz. Bahçenizde bu bitkiyi katırtırnaklarına yakın dikin. Tam birinin çiçeği geçince öbürü devam edebilir.

Bir de forsythia�yı bahçenizde daimi yeşil bir arka fonun önüne mesela çamların önüne dikebilirsiniz. Ardıçlar, yurdumuzun esas bitkisi olan cüce muscariler mavi üzümsü görünümleriyle forsythia�lara ayrı bir hava katabilirler. Muscari hem soğanlı oluşu hem de başka bitki köklerinde yaşayabildiği için rengiyle de tamamlayıcı olduğundan, diplere bolca dikilmelidir.

Forsythia�dan yan yana dikildiğinde muntazam çiçekli çit yapılabilir. Yalnız unutmayın çit çiçeklerden sonra budanır. Yaz sonuna doğru fazla gelişmiş sapları varsa onları da kısaltın, ama unutmayın sonradan kestiğiniz her dal, ideal boy çit için 1 - 2 metredir.

Bitki yazın ve sonbaharda alınan çeliklerle üretilebilir. Sarkan türü doğada çok arsız şekilde toprağa değdiği yerden bile filizlenir. Türkiye�de pek görmedim ama duvara desteklenmiş, aralarına clematisler sarmış olanlar mükemmel çiçek açar.

Piyasada 750 bin liradan satılan fideleri bulabilirsiniz. İthal olanları hakkında bir bilgim yok.