KAVUN TARIMI
Kavun tek yıllık bir bitkidir. Gövdesi tüylü bir
bitkidir. Gövdesi tüylü, kolları sarılıcı ve
yaprakları 5 lobludur. Kavun bitkisi iki tip
çiçeğe sahiptir. Bunlar erkek çiçekler ile dişi
çiçekler veya erselik çiçeklerdir. Erkek çiçekler
ana kollar üzerinde, dişi veya erselik çiçekler
ise yan kollar üzerinde bulunur. Kavunun çiçek
tozlarının taşınma sında bal arıları önemli rol
oynarlar.
ÇEŞİTLER
Üretilecek olan kavun çeşidi yüksek verimli,
hastalıklara ve nakliyeye dayanıklı olmalıdır. GAP
Bölgesinde Arava, Polidor ve Galia iri meyveli
olarak Yuva kavun çeşitlerinin yetiştiriciliği
yapılabilir.
İklim İsteği
Kavun, sıcak ve ılık bir iklim bitkisidir. Uzun
yetişme süresi boyunca güneşli, sıcak ve kuru bir
hava ile yeterli toprak nemi ister. Nemli
bölgelerde mantari hastalıklara yakalanma ihtimali
yüksektir. Yetişme devresi içerisinde don
tehlikesi olmamalıdır.
Toprak İsteği
Kavun yetiştiriciliğinde ağır killi ve asitli
topraklar uygun değildir. PH’sı 6-8 olan su tutma
kapasitesi yüksek, drenajı iyi ve hastalıklardan
ari olan topraklar uygundur.
YETİŞTİRME TEKNİĞİ
Ekim Nöbeti
Kavun tarımının yoğun olarak yapıldığı yerlerde
solgunluk gibi hastalıklardan korunmak için
münavebe uygulanma lıdır. Aynı arazide iki yıldan
fazla üst üste kavun yetiştiril memelidir.
Bölgemizde kavun + pamuk + hububat + 2. ürün veya
kavun + pamuk + mercimek + 2. ürün münave besi
uygulanabilir.
Toprak Hazırlığı
Kavun yetiştiriciliğinde toprak hazırlığı sonbaharda ilk
yağışlardan sonra başlamalıdır. İlk yağışlarda toprak
tavda iken sürüm yapılabilir. Derin sürümün arkasından
kesekleri parçalamak için kültüvatör, goble-disk veya
diskharrow ile ikileme yapılmalıdır.
İkinci toprak işleme dönemi ise Şubat-mart ayları olup
toprak tavında kültüvatör ile toprak işlenerek arazi
ekim ve dikime hazır hale getirilir. Ekim veya dikimden
önce tarlada otlanma görülürse tekrar kültüvatör ile
toprak işlemesi yapılabilir.
Ekim veya Dikim
1. Ekim
Kavun yetiştirilecek arazide ekimden önce sıra arası 2 m
olacak şekilde karık pulluğu ile karıklar çekilmelidir.
Bu karıkların kenarına tek taraflı olarak ve sıra üzeri
75 cm olacak şekilde ocaklara ekim yapılır. Her ocağa
4-5 adet tohum bırakılmalıdır.
Tohumların üzeri 5-6 cm toprakla örtülerek hafifçe
bastırılmalıdır. Bölgemizde araziye ekim 20 Nisan-5
Mayıs tarihleri arasında yapılmalıdır.
Tohumlar 5-15 gün içinde çimlenerek toprak yüzeyine
çıkarlar. Çıkıştan sonra uygun olan iki adet bitki
ocakta bırakılır. Daha sonra bir adet bitki bırakılır.
.2. Fide Yetiştirerek Dikim
Kavun tarımında erkencilik açısından fide ile
yetiştiricilik yapılabilir. Bölgemizde fide ile,
yetiştiricilik ile, ekim ile, yetiştiricilik arasında
15-20 gün kadar erkencilik sağlanabilir. Fide
yetiştiriciliğinde 10×13 cm ebadındaki altı delinmiş
plastik torbalar kullanılır. Bu torbalar iyi
karıştırılmış harç ile doldurulur. Harç yapmak için
hacim olarak 1 ölçü bahçe toprağı, 1 ölçü iyi yanmış
ahır gübresi ve 1 ölçü kum iyice karıştırılır.
Harç doldurulmuş olan torbalara kavun tohumları 4-5 cm
derinlikte konur. Her torbaya 1-2 adet tohum bırakılır.
Bu torbalar seralar ve yüksek tünellere konarak süzgeçli
kovalarla sulanır. Bölgemizde tüplere tohum ekimi 5-15
Mart tarihleri arasında yapılmalıdır. Torbalarda yetişen
fidelerin zaman zaman yabancı otları alınır ve sulaması
yapılır. Normal şartlarda fideler 30-40 gün içinde
araziye dikime hazır hale gelir.
Dikime hazır hale gelen fideler kültüvatör ile sürülmüş
ve karık pulluğu ile karıkları açılmış olan araziye sıra
arası 2 m ve sıra üzeri 75 cm olacak şekilde
dikilmelidir. Plastik torbalardan fideler çıkarılırken
fide toprağının dağılmamasına özen gösterilmelidir.
Dikimden sonra mutlaka can suyu verilmelidir.
Gübreleme
Başarılı bir kavun yetiştirmek için organik maddesi
yüksek toprakları sevdiğinden çiftlik gübresi
uygulanmalıdır. Çiftlik gübresi sonbaharda derin
sürümden sonra dekara 3-4 ton atılarak kültüvatör ile
karıştırılmalıdır. Kimyasal gübre olarak 15-18 kg/da N
ve 10 kg/da P2O5 verilmelidir. Fosforlu gübrenin tamamı
ile azotlu gübrenin yarısı ekim veya dikimden önce
atılarak kültüvatörle karıştırılmalıdır. Azotlu gübrenin
diğer yarısı ise bitkiler kol atmaya başladığında
fidelerden 15-20 cm uzağa bant şeklinde verilmelidir.
Sulama
Kavun fideleri tarlaya şaşırtıldıktan sonra iyi bir can
suyu verildiğinde bitkiler uzun süre sulamaya ihtiyaç
duymadan gelişme gösterirler. Uygun toprak tavında ekim
yapılarak kavun yetiştirilen arazilerde de meyve
oluşumuna kadar fazla sulamaya gerek yoktur. Ancak
toprakta yeterli nem yoksa aşırı olmamak üzere sulama
yapılmalıdır.
Meyve oluşum döneminden sonra sulamalar
sıklaştırılmalıdır. Bu devreden itibaren 12-15 günde bir
sulama yapılmalıdır. Sulamalarda 0-90 cm toprak
derinliği tarla kapasitesine getirilmelidir. Meyve
olgunlaşma döneminde sulamalara dikkat edilmelidir.
Bitkiler ve meyveler sulama suyuna mümkün olduğu kadar
temas ettirilmemelidir. Sulamalarda karık, damla ve
yağmurlama yöntemleri kullanılabilir. Sulamalara
bitkiler verimden düşmeye başladığında son verilmelidir.
. Bakım
Kavun yetiştiriciliğinde fideler tüplerden çıkışlarından
itibaren bakım yapılmalıdır. Tüplerdeki fideler zaman
zaman sulanmalı ve yabancı otlar temizlenmelidir.
Fideler tarlaya şaşırtıldıktan sonra yapılacak olan
birinci ve ikinci sulamaları takiben çapalama yapılmalı
ve yabancı otlar temizlenmelidir. Bitkilerin kolları
geliştikten sonra çapa işlemi yapılmamalıdır.
Hastalıkları, Zararlıları ve Mücadelesi
Solgunluk
Tohumun çimlenmesinden itibaren tüm gelişme döneminde
görülebilen bu hastalığa çeşitli mantarlar neden olur.
Çimlenen tohum toprak yüzeyine çıkmayabilir, çıkan genç
fidelerde sararma ve ölüm görülebilir. Fidelerin kök
boğazı ve kılcal köklerinde yaralar ve çürümeler meydana
getirerek ölüme neden olur.
Bu hastalık gelişme devresinde kol atma, çiçeklenme ve
meyve oluşum döneminde de görülebilir bitkinin kol
uçlarından başlayarak yaprak ve tüm bitkide çökme
meydana getirir. Hastalık bitkilerin kök boğazında açık
ve koyu kahverengi yanıklıkla birlikte bazen bu
kısımlarda zamklaşma görülür.
Hastalıkla kültürel mücadele olarak hastalıklı bitkiler
sökülmeli ve münavebe uygulanmalıdır. Kimyasal
mücadelesinde ise bitkiler kol atmaya başladıktan sonra
2 veya 3 defa %0.1 dozda Benomly 50 veya % 0.2 dozda
Thiram 80, %0.1 dozda Maneb 80 karışımından dip yıkaması
şeklinde her köke 600 ml. İlaçlı su verilmelidir.
Külleme
Bitkilerin özellikle yaşlı yapraklarında parça parça
yuvarlak lekeler belirir meydana gelen bu lekeler
zamanla birleşerek yaprağı, yaprak sapını ve gövdeyi
kaplar. Önce beyaz toz şeklinde görülen bu yerler
sonradan koyulaşır ve bitki gelişimini durdurur.
Kimyasal mücadeleye hastalık belirtisi görüldüğünde toz
kükürt, ıslanabilir kükürt Benomly, Thiophanate,
Carbendazim ihtiva eden ilaçlardan biriyle
başlanmalıdır. İlaçlamalar 10 gün arayla 2-5 defa
tekrarlanmalıdır. Sistematik ilaçlar ise 20 gün arayla
uygulanmalıdır.
Antraknoz
Yapraklarda esmer veya siyah renkte yuvarlağa yakın
lekeler halinde belirir. Bu lekeler birleşerek muntazam
olmayan şekilde büyür ve yapraklar parçalanarak kurur.
Tüm bitkiyi etkilediğinde yaprak sapı ve meyvelerde
esmer ve hafif çukurlu lekeler halinde görülür.
Meyvelerdeki bu renkler daha sonra kavuniçi rengine
dönüşür.
Hastalık görüldüğünde kültürel, tedbir olarak bu
bitkiler sökülmelidir. İlaçlı mücadelesi ise hastalık
belirtisi görüldüğünde Zıneb veya Maneb’li ilaçlarla
yapılır. Tohum ilaçlamasında Thıram veya Mancozeb
kullanılır.
Karpuz Mozaik Virüsü
Karpuzlardan yaprak bitleri ile taşınır. Hastalık
belirtisi yapraklarda kabarcık şeklinde açık ve koyu
yeşil lekeler, kıvrılmalar ile sürgünlerde bodurluk
olarak ortaya çıkar. Çiçeklerde kıvrılma ve fonksiyon
bozukluğu, meyvelerde ise lekeli şekil bozukluğu
şeklinde görülür. Bitkiler hastalığa erken yakalanırsa
gelişme durur ve meyve vermez.
Bu hastalıkla mücadele için temiz tohum kullanılmalı ve
taşıyıcı yaprak bitleri ile mücadele edilmelidir.
Hıyar Mozaik Virüsü
Kavunda büyük zarar yapan bir hastalıktır. Yapraklar
açık yeşil sarı beneklidir. Tüm bitkiyi bodur bırakan
bir hastalıktır. Bitkilerin meyve tutumu az ve
meyvelerin kalitesi bozuktur.
Hastalığın ilaçlı mücadelesi yoktur. Taşıyıcı olan
yaprak bitleri ile mücadele edilmeli sertifikalı tohum
kullanılmalıdır.
Tel Kurtları
Tel kurtlarının uzun, parlak, sarı-kahverengi renkli
larvaları tohumlara ve genç fidelerin köklerine zarar
verir. Köklerin içine girerek galeriler açar ve
fidelerin ölümüne neden olur. Tel kurtlarının
larvalarına karşı Diazinon, Chlorpryhos veya
Endosülfanlı ilaçlardan biri ile ekimden önce toprak
ilaçlaması yapılır. Ayrıca Chlorpryhos veya Endosülfanlı
ilaçlarda tohum ilaçlaması yapılır.
Yaprak Biti
Bu zararlılar yaprak altlarından sürgün uçlarından ve
büyüme konilerinden bitki özsuyunu emerek zarar
yaparlar. Yaprakların kıvrılmalarına ve bükülmelerine
sebep olurlar. Yaprak bitleriyle ilaçlı mücadele
Malathion, Fenitrothion, Endosülfan, Carbarly içeren
ilaçlar kullanılır.
Kırmızı Örümcekler
Oval şekilde olan ve zor görülebilen bu zararlılar
yapraklardan bitki özsuyunu emerek zarar yapar.
Yaprakların alt yüzeyinde ergin, larva pimf ve
yumurtaları bir arada bulunur. Zararlıların emdiği
yapraklar sararır, kıvrılır ve kururlar. Kırmızı
örümceklerde kimyasal mücadele Malathion, Eromophos,
Dicofol, Tetradifon, Binapeoryl içeren ilaçlardan biri
kullanılır.
Kavun Kızıl Böceği
Bu zararlı 6-7 mm boyunda demir kırmızısı renginde çok
hareketli ve uzun bir yapıya sahiptir. Larvaları ince
uzun olup büyüdüğünde 10-15 mm boyunda ve sarımsı limon
renktedir. Erginleri bitkinin yapraklarında, larvaları
ise köklerde zarar yapar.
Kavun kızıl böceğinin erginlerine karşı Carbaryl,
Bromopos, Malathion, Diazinon içeren larvalarına karşı
Endosülfan içeren ilaçlar kullanılır.
Kavun, Karpuz Telli Böceği
Ergin üstten yarım küre şeklinde görülen kanatlarının
üzerinde altışar adet siyah renkte lekeler bulunan ve
uğurböceğine benzeyen bir böcektir. Ergin kırmızımsı
renkte olup larvaları kavuniçi renginde oval ve
geniştir. Larvaların üzeri dikenimsi kıllarla örtülüdür.
Erginler kışı yaşadığı bitki artıkları arasında
geçirerek Haziran ayında yumurtalarını bitki
yapraklarının altına kümeler halinde bırakır. Erginler
çiçek, meyve özü ve genç sürgünlerde, larvalar ise
yapraklarda zarar yapar.
Kimyasal mücadelesinde Carlbarly, Bromophos, Malathion
ve Diazinon içeren ilaçlar kullanılır.
Kavun Sineği
Larva döneminde zarar yapan bir zararlıdır. Larvalar
meyvelerin çekirdek evinde tahribat yapar. Larvaların
meyve içindeki artık ve pislikleri ile dışarı çıkarken
açtıkları deliklerdeki çürümeler meyvelerin kalitesini
bozar.
Kavun sineğine karşı birinci ilaçlama meyveler fındık
büyüklüğünde iken Carbarly, Fenthion, Diazinon,
Malathion ve Endosulfan içeren ilaçlarla yapılır. İkinci
ilaçlama birinci ilaçlamadan 15 gün sonra yapılmalıdır.
HASAT, HARMAN VE DEPOLANMASI
Meyveler tam olgunlaşma devresinde hasat edilmelidir.
Olgunluğa gelmiş kavunlar saplarında elle koparılmak
veya bıçakla kesilmek suretiyle hasat edilirler. Hasat
işleri sabah yapılmalı ve küçük yığınlar halinde
toplanan kavunlar güneşte fazla bekletilmemelidir.
Kavunlar hemen pazara veya depoya sevk edilmelidir. Eğer
kavunlar depoda uzun süre saklanacaksa zaman zaman ters
çevrilmelidir.
VERİM VE MALİYET
Kuru koşullarda Adıyaman yöresinde ortalama kavun verimi
1.300 kg/da iken sulu koşullarda Harran Ovasında
Çukurova Ziraat Fakültesinin yapmış olduğu araştırmada
pazarlanabilir verim 2.683 kg/da bulunmuştur.
GAP bölgesinde sulu koşullarda kavun maliyetleri
konusunda herhangi bir çalışma yapılmamıştır. Köy
Hizmetleri Şanlıurfa Araştırma Enstitüsü tarafından
Adıyaman’da yapılan araştırmada kuru koşullarda kavun
yetiştiriciliği için 16.15 sa/da insan işgücü ve 1.68
sa/da makine işgücüne ihtiyaç olduğu tespit edilmiştir.