FINDIK YETİŞTİRİCİLİĞİ
ÜLKEMİZDE YETİŞTİRİLEN ÖNEMLİ FINDIK ÇEŞİTLERİ:
Ülkemizde yetiştirilen fındık çeşitleri meyve şekil ve
özelliklerine göre üç grupta toplanmaktadır.1. Yuvarlak
fındıklar
2. Sivri fındıklar
3. Badem fındıklar
- Palaz fındık - İncekara fındık - Yassı badem
fındığı- Tombul fındık - Sivri fındık - Yuvarlak
badem fındık- Foşa fındık - Acı fındık
-Değirmendere fındığı- Çakıldak fındık - Kuş
fındığı- Uzunmusa fındığı–Mincane fındığı-
Cavcava fındığı- Kalınkara fındığı- Kargalak
fındığı- Kan fındığı
İKLİM VE TOPRAK İSTEKLERİ:
a. İklim İstekleri: Fındığın iyi bir gelişme göstermesi
ve bol ürün vermesi nemli için iklimin uygun olması
gerekir.Ülkemizde fındık yetiştiriciliği bakımından en
uygun iklim özelliğine sahip bölge Karadeniz kıyı
bölgesidir. Yarı nemli, kurak iklim bölgelerinde fındık
yetiştirilebilse
de yağışın yetersiz olması mutlak surette sulamayı
gerektirmektedir.
Fındık Karadeniz Bölgesinde sahilden 60 km içeriye ve
750 m yüksekliğe kadar ekonomik olarak
yetiştirilebilmektedir. Yıllık ortalama sıcaklığın 13-16
C olduğu yöreler fındık
yetiştiriciliği için en uygun yerlerdir. Ayrıca bu
yörelerde en düşük sıcaklığın –8, -10 C’yi ve en yüksek
sıcaklığın 36-37 C’yi geçmemesi, yıllık yağış toplamının
700 mm’nin üstünde olması ve yağışın aylara dağılımının
dengeli olması gerekmektedir. Aynı zamanda Haziran ve
Temmuz aylarındaki oransal nemin de %60’ın altına
düşmemesi gerekir.
b. Toprak İstekleri: Fındık saçak köke sahip bir kültür
bitkisidir.Bu nedenle kökleri fazla derine gitmez.Kök
ancak 80 cm toprak derinliğine kadar ulaşabilmektedir.
Toprak istekleri olarak fazla seçici olmamakla birlikte
besin maddelerince zengin, tınlı-humuslu ve derin
topraklarda iyi bir gelişme gösterir.
FINDIK YETİŞTİRME TEKNİĞİ:
A. Arazi ve Toprak Hazırlığı: Fındığın ekonomik ömrü
oldukça uzun olup dikimden önce arazi ve toprak
hazırlığının iyi bir şekilde yapılması gerekmektedir.
Üzerinde tek yıllık bitkilerin yetiştirildiği arazilerde
fındık bahçesi tesis edilebileceği gibi, çok yıllık
bitkilerin yetiştirildiği araziler, eski ve yaşlanmış
fındık bahçelerinin yenilenmesi şeklinde de fındık
bahçesi
tesis edilebilmektedir.Düz yada meyilli olarak arazinin
yapısına göre yöntemler farklılık gösterebilmektedir.
A-1) Meyilli arazilerde:arazinin meyilinin %5’den fazla
olduğu yerlerde muntazam bir dikimin yapılması, yağmur
sularının depo edilmesi, gübrenin yıkanıp gitmemesi,
hasadın kolay yapılabilmesi, budama, gübreleme ve
mücadele gibi kültürel uygulamaların kolay yapılabilmesi
için arazinin teraslanması (sete alınması)
gerekmektedir. Arazinin meyil durumuna göre aşağıdaki
teraslama sistemlerinin bir tanesi uygulanır.
A-2) Düz Arazilerde: Yeni tesis edilecek fındık bahçesi
için düz arazilerde uygulanacak toprak tesviyesi meyilli
arazilere göre daha kolay olmakta, ancak taban suyunun
alçak ve yüksek olmasına göre uygulamalarda bazı
farklılıklar görülmektedir.
Meyilli arazilerde teraslama
1. Kanal Teraslar: Arazi meyilinin %5-25 olduğu
durumlarda
bu teras şekli uygulanır.
2. Hendek Teraslar: Arazi meyili %25-75 arasında ise
hendek
teras sistemi uygulanır.
3. Cep Teraslar: Arazi meyili %75’den fazla olduğu ve
diğer teras sisteminin uygulanamadığı arazilerde cep
teraslar uygundur.Teraslamadan sonra iyi bir toprak
hazırlığında yapılması gerekmektedir . Toprak
hazırlığında yapılan uygulamalar:
* Toprak Analizi :Dikim öncesi toprakta eksik yada
yetersiz olan besin maddelerinin anlaşılması ve toprağın
asitlik durumunun tespiti için toprak analizi
gereknemtedir.Temel
gübreleme ve asitliğin uygun hale getirilmesi için
tatbik edilecek olan kireç miktarının tayini bu analize
göre yapılmalıdır.
* Toprakta Kirizma: Toprağın derince işlenmesidir.
Kirizma ile alt toprak kabartılarak havalanması
sağlanır.Bu toprakta mikroorganizma faaliyetini artırıp
su tutma kapasitesi de
yükselterek toprağın fiziksel ve kimyasal yapısnın
düzelmesine yardımcı olur.
* Toprakğın dinlendirilmesi: Fındıklık tesis edilecek
olan arazide uzun yıllar çok yıllık bitki tarımı
yapılmış ise toprak yorgunluğu sözkonusudur. Toprak
yorgunluğunun giderilmesi için bu araziler
dinlendirilmelidir.
B. Çeşit Seçimi: Fındık bahçesi tesis ederken üzerinde
dikkatle durulması gereken noktalardan bir tanesi de
çeşit seçimidir. Bahçe içerisinde yer verilen
çeşitlerin; Verimli ve kaliteli olması,Bahçe içerisinde
çeşit standardizasyonunun sağlanması,Ana çeşitlerin
meyve
tutumunun yüksek olması bakımından bahçe içerisinde
tozlayıcı çeşitlere yer verilmesi,Pazarda tutulan çeşit
olması gibi konulara dikkat edilmesi gerekir.
C. Fidan Seçimi: Fındık kök sürgünü oluşturan bir
bitkidir. Amaca uygun olan kök sürgünlerinde şu
özellikler aranmalıdır:Sürgünler; 1_İyi teşekkül etmiş
tomurcukları
bulunan kök sürgünleri olmalıdır.
2_hastalıksız güneş gören, pişkin, ve 1-2 yaşlı kök
sürgünleri olmalıdır.
3_Kök teşekküllü iyi olan ve ocak içerisine yakın
olmayan yerlerde gelişme gösteren kök sürgünleri
olmalıdır.
Bu özelliklere sahip kök sürgünleri seçilip köklere
zarar vermeden çepin ile çıkarılmalıdır. Alınan bu kök
sürgünlerine dikimden önce Dikim Budaması yapılmalıdır.
Bunun için yaralı, bereli ve zedelenmiş olan kökler
sağlam doku noktasından kesilmeli, uzun olan kökler
kısaltılmalıdır. Fidanlar yaklaşık 35-40 cm. uzunluğunda
ve bir göz üzerinden tırnak bırakılmadan, gözün ters
istikametinden keskin bir makas ile kesilmelidir.
Hazırlanan bu fidanlar bekletilmeden daha önce
hazırlanan dikim çukurlarına dikilmelidir.
D. Dikim Zamanı : Dikim için en uygun zaman sonbahar
aylarıdır.
E. Dikim ve Terbiye Sistemleri : Fındık yetiştiriciliği
genellikle ocak dikim sistemine göre yapılmaktadır. Bu
sistem fındık üretim bölgesinde uygulanan geleneksel
dikim
şeklidir. İki çeşit dikim sistemi vardır. Bunlar;
- Ocak Dikim Sistemi : Daha ziyade düz arazilere uygun
olan bu dikim şekli meyilli arazilerde arazi meyil
durumuna göre teraslama yapıldıktan sonra
uygulanmalıdır. Ocak dikim
sisteminde dikim çukurları dikimden en az bir ay önce
120 cm çap ve 60 cm derinlikte açılmalıdır.
- Çit Dikim Sistemi : Bu dikim sistemi düz arazilerde
uygulanabildiği gibi daha çok meyillik ve toprak
derinliği az olan arazilerde önem kazanmaktadır. Meyilli
arazilerde arazinin meyil derecesine göre 1.5-2 m. teras
üstü genişliği ve 3.5-5 m. teraslar arası mesafe olacak
şekilde teraslama yapılır. Düz arazilerde ise sıralar
arasındaki mesafe 4-5 m. olmalıdır.
F. Budama Tekniği : Dikimde fidanlara şekil
kazandırılması ile başlayan budama, fındıkta ekonomik
verimlilik döneminin sonuna kadar yıllık sürgün
gelişiminin sağlanması, verimin
artırılması ve ekonomik ömrün uzatılmasında olumlu
sonuçlar sağlayan en önemli kültürel uygulamalardan bir
tanesidir.
Budamada amaç:
1. Dikimde fidanlara şekil kazandırılması ve şeklin
muhafazası için.
2. Her yıl çok sayıda uzun sürgünler oluşturularak bol
ve kaliteli ürün alınması için.
3. Aşırı büyüme gösteren dalların birbirine girmesi
önlenerek bakımın daha kolay yapılabilmesini sağlamak
için.
4. Hastalıklı, yaşlı, kuru, karacakart ve ocak içlerine
yönelen dal ve dalcıkların çıkarılması ile ocakların
yayvan bir taç kazanmasını sağlamak için.
5.Fazla Kök sürgünü veren fındıkta her yıl kök sürgün
temizliği yapılmak suretiyle bunların besin maddelerini
sömürmelerini engellemek için yapılır.
6. Fındıklık içerisinde yabancı ağaçların çıkarılması
ile gölgelenmeden meydana gelecek verim düşmesi önlenmiş
olur.
g. Budama Zamanı : Genel olarak fındıkta budama zamanı
Sonbahar aylarıdır. Fındıkta budama dönemi sonunda
yaprakların büyük bir kısmı döküldükten sonra yapılır.
Budamada kullanılan aletler şunlardır.
- Budama Makası
- Budama Testeresi
- Çepin
Terbiye Sistemine Göre Şekil Kazandırılmış Fındık
Bahçelerinde
Budama:
İlk beş yılda verilen terbiye sistemine göre şekil
kazanan fidanlar verim çağına girer ve bu verimlilik 12.
yaştan sonra en yükaek seviyeye ulaşır. Bu yüksek
verimlilik genel olarak
20-25 yaşlarına kadar devam eder. Bu verim döneminde her
sonbaharda kurumuş, kırılmış ve yaralanmış, hastalıklı,
birbiri içerisine giren dallar ile öbür sürgünler ve
verilen şeklin dışına taşan yıllık sürgünler budama
makası ile kesilirler. 20-25 yaştan sonra yan dallar
üzerindeki dalcıklar sıklaşır ve yıllık sürgün
uzunluğunda kısalarak verimde düşme görülmeye başlar.
İşte verimin düşmeye başladığı fizyolojik dengenin
bozulduğu bu dönemde yıllık sürgün miktar ve uzunluğunu
artırmak için mümkün olduğu kadar verilen şekle bağlı
kalmak suretiyle 10 cm den kısa yıllık sürgünler ve yan
dallar üzerindeki dalcıklarda seyreltme yapılır. Dal
içlerine ve
tacın dışına taşan uzun sürgünler kısaltılarak vegetatif
ve generatif gelişmeye hız kazandırılır. Dolayısıyla
bozulan fizyolojik denge yeniden kurulacak şekilde
yıllık budama işlemleri ağırlaştırılarak uygulanır.