KAYISI YETİŞTİRİCİLİĞİ
GİRİŞ
Kayısı dünya üzerinde Asya’da iran, Afganistan ve
Türkistan’da, Avrupa’da özellikle Akdeniz
kıyılarında; Afrika ve Avusturalya’da Güney
Amerika, Arjantin ve Şili’de Amerika Birleşik
Devletlerinde ve burada da özellikle
Kaliforniya’da geniş ölçüde
yetiştirilmektedir.Memle ketimizin tabiatı ve
klimatolojik şartları kayısı ağacının
yetiştirilmesine e1verişli olduğundan her yıl
dikim sahasının artışı yanında verim arzu edilen
seviyeye yükselmemiştir.
Kış aylarında siyahlara bürünmüş gibi bir manzara arz
eden kayısı ağaçları ilkbaharda yaprak çıkarmadan beyaz
çiçek açması çok hoş bir görüntü meydana getirmektedir
.Ancak bütün çeşitler , özellikle Malatya çeşitleri bir
hafta içerisinde çiçek açıp savdığında bazı seneler
havaların çok erken ısınması sebebiyle don tahribatına
maruz kalmaktadır .
Memleketimizde birim sahadan elde edilen ortalama miktar
gelişmiş memleketlerle mukayese edilecek olursa çok
düşük seviyede olduğu anlaşılır. Bu sebeple tekniğin
icaplarına göre ağaçların yetiştirilmesi, bakımı,
hastalık ve zararlılarla mücadelesi için çiftçinin geniş
bilgiye sahip olması gerekmektedir ..
TOPRAK İSTEKLERİ
Kayısı .ağacı yarı sıcak ve kurak geçen
bölgelerde, dağların bol güneş gören Güneye bakan
eteklerinde derin ve su tutmayan, az meyilli ve
hafif kireçli olan yamaçlarda çok iyi yetişmekte,
hastalıksız, parlak, Iezzetli, tatlı, kokulu ve
kuru maddesi fazla olan ürün elde
edilmektedir.Kayısı ağacının gövde ve dalları kış
aylarında -35°C kadar düşen soğuklara
dayanmaktadır. Kayısı çiçekleri ıslak olmak
şartıyla -1°C kadar düşen ısı derecesine mukavemet
ederler.
Bazı yıllar ilkbaharda havalar ılık geçtiğinde
tomurcuklar patlamak üzere veya çiçekte iken meydana
gelen don olaylarından çok zarar görürler .Don olayları
çiftçinin bütün ümit, emek ve hayallerini boşa
çıkarmakta, sefil ve perişan etmektedir. Meyilli arazide
soğuk hava alt taraflara çöktüğünden dikilen kayısı
ağaçları dondan fazla zarar görürler. Fakat yukarılara
Çıkıldıkça ağaçların dondan zarar görmesi kısmen
önlenmiş olur .Kayısı ağaçları meyilli arazinin tesviye
eğrileri üzerinde meydana getirilen teras veya çizgiler
üzerine dikilirler. Meyilli arazide bu suretle meydana
getirilen şekilde hem taban suyunun muhafazasına yardım
ettiği gibi, yukarıdan aşağı inen yağmur sularının akıp
gitmesini önlemekte ve toprak erezyonunu önlemektedir .
Kayısı ağaçları ekolojik şartlardan dolayı şiddetli kış
ve ilkbahar donlarının tesiriyle çiçek tozlarının zarar
gördüğü ve netice itibariyle çok az meyve vermesine
sebep olduğu anlaşılmıştır. ilkbahar donlarının çiçek
zamanına rastladığı yıllar havaların yağışlı ve şiddetli
gitmesinden başka bu mevsimde kurak ve şiddetli
rüzgarlar gibi faktörler de mahsulün miktar ve kalitesi
üzerinde olumsuz tesir göstermektedir .
Klimatolojik aksaklıklar yanında ağaçlar bazen de yanlış
budama, gübreleme, sulama ve ilaçlamaya tabi tutulmaları
mahsül üzerine olumsuz tesir yapmaktadır.
Beslenme şartları düzelince çiçek tozları muntazam
şekilde faaliyet gösterdiğinden aksaklıklar ortadan
kalkınca ağaçlar da bol meyve vermektedirler.
BAHÇE YERİNİN SEÇİMİ
İlkbaharın geç donlarından etkilendiği için ova ve Çukur
yerlerden ziyade yamaç ve sırtlar tercih edilmelidir.
Irmak kenarlarından, soğuk havaların toplandığı veya
sislerin oturduğu çukur yerlerden kaçınılmalıdır. Ayrıca
bol ışık ve güneş istediğinden güney yamaçlar tercih
edilmelidir. Meyilli arazide soğuk hava alt taraflara
çöktüğünden dikilen kayısı ağaçları dondan fazla zarar
görürler .Fakat yukarılara çıkıldıkça ağaçların dondan
zarar görmesi kısmen önlenmiş olur. Kayısı ağaçları
meyilli arazinin tesviye eğrileri üzerinde meydana
getirilen teras ve çizgiler üzerine dikilirler. Meyilli
arazide bu suretle meydana getirilen şekiller hem taban
suyunun muhafazasına yardım ettiği gibi. yukarıdan
aşağıya inen yağmur sularının akıp gitmesini ve toprak
erezyonunu önlemektedir .
KAYISI FiDANI YETİŞTİRİLMESİ
Kayısı ve Zerdali meyvelerinden ,elde edilen çekirdekler
tohum tavalarına sıra üzerine veya saçma olarak
Sonbaharda ekilerek üzerine yıllanmış gübre ile
kapatılır. ilkbaharda çöğürler bir miktar uzayınca
seyreltme yapılır .Seyreltilen fideler istenilirse başka
tarafa şaşırtılı.Gerek tohum tava1arından şaşırtılmış ve
gerekse doğrudan dikilmiş olan tohumlardan yetişmiş olan
çöğürler ilkbaharda yeşermeden önce 15 -20 cm.
yüksekliğinden kesilirler. Bu çöğürler Haziran ayı
içerisinde toprak seviyesine 8 -10 cm. yakın mesafeden
sürgün göz aşısı yahut Eylül ayında durgun göz aşısı
yapılır .
1-Göz aşısının yapılışı
a-Anaçta kabuğun T şeklinde kesilip aralanması
b-Gözün kabuk altına sokulması
c-Gözün rafya ile bağlanmış şekli
Çöğürlere yapılan göz aşılarının tutup tutmadığını
anlamak için aşıdan 15 -20 gün sonra rafyalar çözülürken
yaprak saplarına dokunmak suretiyle düşüp düşmediği
kontrol edilir. Eğer yaprak sapı düşmezse aşının
tutmadığı anlaşıldığından hemen vakit geçirmeden tamir
aşısı yapılır. Kışı şiddetli geçen iklim bölgelerinde
durgun göz aşısı yapıldığında ertesi yılın baharında
uzayan sürgünler daha önce bırakılan tırnak üzerine bir
hafta veya 10 günlük ara ile iki yerinden rafya ile
bağlanırlar. Bütün yaz boyunca çöğürden uzamış olan piç
sürgünler zaman zaman kesilerek temizlenir. Daha ertesi
yılın baharında ise, ağaçlara uyanmadan önce tırnak
kesme ameliyesi yapılarak aşı sürgünlerinin anaçla
kaynaşması sağlanır .
ÇEŞİTLİ ŞEKİLLERDE KAYISI BAHÇESİ TESİSİ
BAHÇE YERİNİN SEÇİMİ
İlkbaharın geç donlarından etkilendiği için ova ve Çukur
yerlerden ziyade yamaç ve sırtlar tercih edilmelidir.
Irmak kenarlarından, soğuk havaların toplandığı veya
sislerin oturduğu çukur yerlerden kaçınılmalıdır. Ayrıca
bol ışık ve güneş istediğinden güney yamaçlar tercih
edilmelidir. Meyilli arazide soğuk hava alt taraflara
çöktüğünden dikilen kayısı ağaçları dondan fazla zarar
görürler .Fakat yukarılara çıkıldıkça ağaçların dondan
zarar görmesi kısmen önlenmiş olur. Kayısı ağaçları
meyilli arazinin tesviye eğrileri üzerinde meydana
getirilen teras ve çizgiler üzerine dikilirler. Meyilli
arazide bu suretle meydana getirilen şekiller hem taban
suyunun muhafazasına yardım ettiği gibi. yukarıdan
aşağıya inen yağmur sularının akıp gitmesini ve toprak
erezyonunu önlemektedir .
KARE USULÜ BAHÇE TESİSİ
Kapama şekilde bir bahçe tesisi olup, bu usulde dikilen
ağaçların sıralar arası ve üzerindeki mesafeler
birbirine eşittir. Bu şekilde bir bahçe kurmak için
dikilecek fidanların yerlerini tespit etmek maksadıyla
ip, şerit, metre, kazık gibi araçlar kullanılır .Kare
şeklindeki dikim usulü bilhassa geniş taç yapan ve uzun
ömürlü ağaçlar için tatbik edilir.
DİKDÖRTGEN USULÜ BAHÇE TESİSİ
Dikdörtgen şeklinde tesis edilmiş bahçelerde sıralar
arasındaki mesafeler sıralar üzerindekinden daha
fazladır . Dikdörtgen usulünde tesis olunan bahçeye
dikilen ağaçların miktarı diğer usullerinkine nazaran
daha azdır.
SATRANÇ USULÜ BAHÇE TESİSİ
Bu usule beşli dikim usulü de denilir. Satranç usulünde
kayısı gibi geniş taç teşkil eden ağaçlar kare şeklinde
dikildikten sonra karelerin kesiştiği boşluklardan
faydalanmak maksadıyla Şeftali gibi kısa ömürlü ve küçük
taçlı ağaçlar dikilir. Geniş taçlı ağaçlar yetiştikten
sonra ve tam mahsule yattıktan sonra ortada kalan kısa
ömürlü ağaç sökülerek yok edilir.
ÜÇGEN USULÜ BAHÇE TESİSİ
Bu usulde bahçe tesis etmek için fidanlar eşkenar olan
üçgenin köşelerine dikilir. Böylece bahçedeki ağaçların
her istikametindeki araları birbirine eşit olduğundanher
taraftaki güneş, hava ve topraktan aynı derecede
faydalanırlar. Bu usul dikim bilhassa meyilli olan arazi
için uygun görülmektedir. Diğer taraftan belli bir
sahaya daha çok ağaç dikmek mümkün olduğundan çoğunlukla
tercih olunan bir metotdur .