KİRAZ YETİŞTİRİCİLİĞİ
İlk kültüre alındığı yer Anadolu olarak
bilinmektedir.Yaklaşık olarak 1500 civarında kiraz
çeşidi bulunmaktadır ve ıslah çalışmaları ile günden
güne çeşit sayısı artmaktadır. Kiraz memleketimizin her
yöresinde yetiştirilebilmektdir.Kirazda Ülkemiz
koşullarında ağaç başına alınan verim 25 kg
civarındadır. Üretimimizin %10 gibi düşük bir miktarı
ihraç edilebilmektedir. ülkemiz kiraz tarımına uygun
olmakla birlikte ancak uygun arazi seçimi, araziye uygun
anaç seçimi çeşit seçimi,ilk yıllarda şekil verme
terbiye budama, sulama, gübreleme, toprak işleme
tozlayıcıların dikimde mutlak planlanması,yabancı ot
kontrolü, hastalık zararlılarla mücadelenin uygun olarak
yapılması halinde ihraç vasıflı kiraz üretimimizin
artması mümkündür.
BAHÇE TESİSİ
İleriki yıllarda karşılaşılabilecek birçok problem bahçe
tesis ederken bazı hususlara dikkat edilirse
önlenebilir. Bu dikkat edilmesi gereken hususlar
şunlardır:
* Şiddetli rüzgarlara (özelliklede kuzey ruzgarları)açık
yerler olmamalıdır.
* Eğimli ve yamaç yerler seçilmemelidir.
* Tesis öncesi toprak numunesi alınıp tahlil
yaptırılmalıdır.
*Kiraz soğuklama ihtiyacı yüksek bir meyve olduğu için
yüksek yerlere tesis edilmelidir.
* Don tabanı oluşturan yerlere kurulmalıdır.
*Taban suyu yüksek yerlere kurulmamalıdır.
Kışın -20 C’nin altına düşmeyen bölgeler seçilmelidir.
önceki bol yağışlar o yılın ürün kalitesine, hasattan
sonraki yağışlarda gelecek yılın ürün kalitesini
etkilemektedir. Kiraz, soğuklama ihtiyacı yüksek bir
meyvedir.
Anaç Seçimi :
Kuş Kirazı (Prunus avim ) : Ülkemizde yaygın olarak
kullanılan bir anaçtır. Dikine ve kuvvetli büyür, büyük
taç yapar. Uygun şartlarda uzun ömürlüdürler. Geçirgen
derin, organik maddece zengin topraklarda verimli
tınlı,daha iyi yetişir. Kirece mukavemeti azdır. Göz
aşısı ile uyuşması iyidir. Toprak ve arazi yapısı uygun
olursa 6*6, 6*5 m. aralıklarla
dikilip ilk yıllardan itibaren şekil verilmeli ve budama
yapılmalıdır. Terbiye ve budamaya fazla dikkat
edilemeyecekse biraz daha geniş dikilebilir.
İdris ( Prunus mahalep ) : Daha az su verilebilen
arazilerdeki kiraz bahçesi tesisinde uygun bir anaçtır.
Daha çok
vişneye anaç olarak kullanılır.
*Taç küçüktür. Kuş kirazının %75-80’i kadar.
*Kökler daha derine gider.
*Süzek ve kumlu toprakları sever. Kuş kirazına göre
kirece daha dayanıklıdır.
* Aşı uyuşmazlığı gösterebilir.
* Yüksek (60-65 cm.) den aşılandığında bodurlaştırıcı
etki artar, fakat pratik olmadığından pek
uygulanmamaktadır.
Genellikle Prunus mahalep ile kurulan kiraz bahçeleri
için 4×5, 5×5 m. dikim mesafeleri uygundur. Vişne
bahçeleri
için ise 4×4, 4×5 m. gibi aralıklar önerilebilir.
Kiraz yetiştiricilinde problemlerin önemli bir bölümü
,henüz bahçe kurulurken yapılan hatalardan
kaynaklanmaktadır. Bu hatalar:Tek çeşitle bahçe
kurulması, ilk yıllarda ağaçların terbiye edilmemesi ,
derin dikim gövde yaralanmalarının önemsenmemesi
şeklinde sayılabilip bunlar, ileriki yıllarda ağacın
verim ve sağlığını etkilemektedir. Tek çeşitle bahçe
kurulması yetersiz döllenmeye veya hiç döllenmemeye
sebep olmaktadır. Ben düşmeden hasada kadar olan sürede
yağmur çatlaması zararına karşı tek çeşitle
bahçekurulmaması gerekmektedir. Her kiraz bahçesinde en
az 4-5 çeşitbulunmalıdır. Çeşitlerin seçiminde ise
birbirlerini dölleyebilir nitelikte olmasına dikkat
edilmelidir.
ÇEŞİT SEÇİMİ
İyi bir verim için birbirini iyi dölleyebilir çeşitlerin
bulunması, ekolojik faktörlerden kaynaklanan riskin
azaltılması,
1,5 aylık bir süre boyunca pazara kiraz sunulabilmesi,
hasatta işçilik v.b. gibi yönlerden dolayı sıkışmamak
için iyi
bir çeşit planlaması gereklidir.
Türkiye’nin ihracat şansı en fazla olan ve en popüler
çeşit 0900 Ziraattir. Fakat yinede 0900 Ziraatın dölleyi
cilerinin kiraz tarımında planlanması
zorunludur.Dölleyicileri genellikle Bigerreau
Gauçher,Nnoble Starks Gold, Lambert
Vista ,Merton Late,Jübile’dir. 0900 Ziraat değişik bölge
isimleriyle ülkemizde yaygındır.Uluborlu
Napolyonu,Dereçine
Napolyonu,Akşehir Napolyonu,Malatya
Dalbastı,Allahdiyen,Salihli ve M.Kemal Paşa Napolyonu
gibi değişik adlarla anılmaktadır.Fakat yapılan
çalışmada tüm napolyon diye adlandırılan bu
kirazlarımızın aynı olmadığı yalnız sinonim
olduğu anlaşılmıştır.
Dölleyici :Kiraz bahçelerinde temel sorunlardan birisi,
döllenme problemi ve bunun bir sonucu olarak verim
azlığı ve verim düzensizliğidir.Verim azlığı ve verim
düzensizliğinin başka sebepleri de olmakla birlikte en
önemlisi doğru dölleyici planlamamasıdır.
YER SEÇİMİ
Kiraz; kulanılan anaç ne olursa olsun taban arazileri
sevmez. Taban suyu olan bölgelerde kiraz tarımı
yapılamaz.
Geçirgen ve organik maddece zengin olan toprakları
sever. Don çukurlarından zarar görür. Yüksek yerlerde,
güney bölgelerde
erken donlardan çiçekler zarar görür. Kışı -20 C’nin
üstünde olan bölgelerde dallarda ve köklerde don zararı
olabilir.
TOPRAK HAZIRLIĞI
Kiraz dikiminden önce arazi tesviye
edilmeli,Ağustos-Eylül ayında 90 cm. aralıkla dip
kazanla baklava dilimi şeklinde sürdürülmelidir. Kısmi
taban suyu veya su birikme gibi problem sözkonusu olursa
40-50 m. aralıkla hendekler oluşturulmalıdır.
Anaç Seçimi : sulama imkanı bulunan ve kireç oranı düşük
topraklarda kuş kirazı anacı kullanmalıdır. Kireç bir
miktar bulunuyorsa ve sulama imkanı az ise kökü derine
daha fazla inen idris anacı kullanmalıdır.
Dikilecek fidanlarda gövde sağlam olmalı yara olmamasına
dikkat edilmelidir.Kök bölgesi saçak durumu iyi
olmalıdır. ; İleride fidnla gelebilecek hastalıkların
sorun teşkil etmemesi ve çeşit ve anaç karmaşasıyla
karşılaşılmaması için
Fidanlar ismine doğru ve sertifikalı yerlerden temin
edilmelidir. Dikim aralığı:Arazi yapısına uygun
anaçların seçimine müteakip; P.Avium(Kuş kirazı) 6×6
m.,6×5m. aralıklarda, P.Mahalep (İdris) anacı için ise
6×5m.,5×5m. ve
4×5m. gibi aralıklarla dikilmelidir.
Fidan Dikimi : Fidanların erken temin edilip sonbaharda
dikimi daha iyi sonuç verir. Fidan dikiminde fidan
çukurlarına bir kürek yanmış ahır gübresi ve/veya her
fidan çukuru için 100 gr. Triple Süperfosfat ile 100gr.
Amonyum Sülfat da dikim toprağına kaıştırılma lıdır.
Sonbahar dikimlerinde don tehlikesi oluşacak olursa malç
uygulaması ile korunur. Dikim öncesi yaralı kök
kısımları ve uzun yan kökler kesilmeli ve köklere
fungusit uygu laması yapılmalıdır. Bu işlem kök tuvaleti
diye tanımlanır. Aşı noktaları toprak seviyesi üzerinde
olmalıdır.Dikimde herek kullanılmalıdır.