NAR YETİŞTİRİCİLİĞİ
Nar çok yıllık, çalı formunda bir bitki olup çok
kuvvetli bir kök sistemine sahiptir.Bitki çok
gövdeli ve sık dallıdır. Çiçekleri erkek-dişi ve
erdişi olup küre şeklinde iri bir meyvesi vardır.
üstten hafif basık olan bir ılıman iklim
bitkisidir. Nar, C vitamini, demir ve potasyum
yönünden zengin bir meyvedir.Tadı: Tatlı, mayhoş,
ekşi gibi çeşitli dir. Nar bitkisinin adaptasyon
kabiliyeti yüksektir. Genelde tropik ve suptropik
iklim bitkisi olmasına rağmen, -10 oC’ye kadar
dayanabilmektedir
çeşitli iklim ve toprak koşullarında yetişip , bakımı
kolaydır. dalında uzun süre kalabil mesi ve depoda
muhafaza edilebilmesi pazarlamassı için kolaylık sağlar
bir meyve türüdür.Ülkemizin bir bölümü narın anavatanı
içinde bulunmakta ve üretimi yapılmaktadır.
2. İKLİM VE TOPRAK İSTEKLERİ
A-İklim İsteği
Nar yıllık ortalama 500 mm lik yağış istemekle
birlikte bu
yağışın çoğuna ilkbaharda ihtiyaç gösterir. Yazın
yağan
yağmurlar meyve kalitesini bozmakta, olgunluğa
yakın dönemde yağan yağmurlar meyve kabuğunu
çatlatmakta olup, bu zamanda iyi sonuç
vermemektedir. Meyve oluşumu döneminde kuru hava
koşulları en kaliteli mey venin oluşmasını
sağlayarak pazar değerini arttırmaktadır. Nar bir
güneş bitkisidir, bahçe tesisinde ve yeterli
ışıklan ma koşullarına dikkat edilmelidir.
B- Toprak İsteği
Nar toprak isteği bkımından fazla seçici değildir.
Silisliçakıllı, kumlu, kireçli, killi ve ağır killi gibi
çeşitli toprak tiplerinde nar yetiştiricili
yapılabilmektedir. Tuzluluğa orta derecede
dayanıklıdır.Toprak alkali veya asit olabilir. Bazı
meyvelerin aksine aşırı toprak nemine dayanıklıdır.
Narda optimal gelişmekuru ve sıcak hava koşullarına
karşılık derin geçirgennemli ve serin topraklarda
görülmektedir.
YETİŞTİRME TEKNİĞİ
A- Çeşit seçimi
Nar yetiştiriciliğinde, çeşit seçimi oldukça önemlidir.
Çeşit seçiminde dikkat edilen konular: bölgeye adapte
olmuş o yörenin iklimine, hastalıklara dayanıklı, verimi
iyi, meyveleri insanların göz zevkine ve damak tadına
uygun ve taşımaya dayanıklı olması gibi özelliklere göre
seçim
yapılır. Çeşit seçiminde ticari amacına göre sofralık
yada endüstri çeşitlerinin yetiştirilmesine
karar verilmelidir.Ayrıca, bu çeşitlerin meyvelerinde
irilik kabuk rengi ve kalınlığı, dane rengi, yumuşak
çekirdeklilik, sululuk gibi özellikleri ihtiyaca cevap
verebilmelidir. Yurt içinde sevilen nar çeşitleri hafif
mayhoş veya tatlı çekirdeksiz ve iri meyveli olanlardır.
Avrupa ya ihracat için özellikle kabuk ve dane rengi
kırmızı ve mayhoş çeşitler seçilmelidir. Arap ülkelerine
ihracat için ise tatlı narlar tercih edilmelidir. Ayrıca
nar suyu veya nar ekşisi elde etmek için yine kırmızı
daneli ve ekşi mayhoş narlar uygumdur.
B-Bahçe Tesisi
Toprağın nar yetiştiriciliğine uygunluğuna bakıldıktan
sonra tesviyesi yapılmalıdır. Öncelikle yaz aylarında
pulluk tabanını kırmak için dipkazan çekilir.Daha sonra
pullukla derin sürüm yapılır.
Sonbaharda döneminde ise 40-60 cm derinlik ve çapta
dikim çukurları açılır.çukurlar üst toprak ve yanmış
çiftlik gübresi karışımıyla doldurulur, yabancı otlar
temizlenir.Narda dikim aralıkları 2 m ile 6 m arasında
olmalıdır. Bunun yanında kapama nar bahçelerinde en
yaygın olarak kullanılan
dikim aralıkları 2.5 x 4 veya 3 x 4 m dir. Sıralar kuzey
-güney doğrultusunda olursa güneş vehavalanma daha iyi
olacaktır. Nar bahçesi, doğrudan çelikle yada köklü
fidanlarla kurulabilir. Ancak, çeliklerin doğrudan
bahçeye dikilmesi çeşitli bakım güçlükleri ve verim
kayıplarına yol açacağından nar çeliklerinin bir
fidanlık parselinde köklendirilip bir yıl süreyle burada
bakımları sağlandıktan sonra boylama yapılarak bahçeye
dikilmeleri daha iyi sonuç verecektir.
Nar fidanları sonbaharda yaprak dökümünden başlayarak
kış ayları boyunca ve erken ilkbaharda dikilebilir.
Kışları çok soğuk geçmeyen bölgelerde sonbahar dikimi
daha uygundur. Dikim yapılırken fidanın çelik kısmında
tırnak kalmışsa kesilir. Zayıf sürgünler alınır, fazla
uzun kökler kısaltılır. Sürgünün 50-60 cm den tepesi
alınır. Sürgün yeterince boylanmamış, zayıf gelişmişse
dikimden hemen sonra 2-3 göz üzerinden kesilerek gelecek
yıl için kuvvetli sürgün oluşumu sağlanır. Sonra daha
önce toprak - gübre karışımı doldurulmuş çukurdan
fidanın çelik kısmının tamamı toprak içinde kalacak
kadar karışım alınır. Fidan buraya yerleştirilerek
tekrar aynı toprak gübre karışımı ile takviye yapılır.
Fidan diplerindeki toprak ayakla iyice bastırılır. Can
suyuvermek üzere etrafına küçük bir çanak yapılır. Çok
rüzgarlı bölgelerde karşılıklı iki herek çapraz olarak
fidana yaklaştırılarak bağlanır. İyi bir nar fidanında
kök sistemi kuvvetli teşkil etmiş olmalıdır.
Son olarak hazırlanan çanaklara en az yirmişer lt. can
suyu verilerek dikim tamamlanır,hava yağmurlu da olsa bu
can suyunun verilmesi gerekmektedir.
Bakım
A-Toprak İşleme
Genç nar bahçelerinde ilk yıllar derin toprak işleme
aletleriyle iki yönlü sürüm yapılır. Daha sonraki
yıllarda iş genişliği az dar olan bahçe traktörleriyle
ve diskli tırmık rotovatör, kazayağı gibi toprağı yüzlek
işleyen aletlerle sürüm yapılabilir. Ağaç dipleri
gerekirse el aletleriyle çapalanabilir. Yabani ot
kontrolünde istenirse ot öldürücü ilaçlarda
kullanılabilir.
B-Gübreleme
Her türlü gübrenin uygulanmasında toprağın fiziksel ve
kimyasal yapısı ağacın durumu iyi gözlenmeli, toprak ve
yaprak analizi yaptırdıktan sonra gübre uygulamasının
yapılması en doğrusudur.Narlarında organik gübrenin
gelişme, verim ve kaliteye önemli ölçüde etkisi
bulunmaktadır. Narlara verilecek çiftlik gübresi iyi
yanmış olmalı ve dekara 2-3 ton sonbahar-kış aylarında
bütün bahçeye kaplayacak şekilde verilmeli ve çapa ile
toprağa karıştırılmalıdır. Nar için yeşil gübreleme
yapılması da yararlı sonuçlar verir. Bunun için bakla,
fiğ gibi bitkiler nar
bahçesinin tamamına ekilir. Ekimi yapılan bitkilerin
çiçeklenme dönemlerinde bahçe
sürülerek bitki toprağa karıştırılır. Bu bitkilerin
toprağı azotça zenginleştirmesi bakımından da olumludur.
Azot nar için önemli bir maddedir. Azotlu gübre sürgün
gelişimi ve meyve büyümesini etkiler. İlk yıllarda ağaç
başına 50 - l00 gr saf azot (amonyum sülfat) olarak (250
- 500 gr) verilmesi oldukça iyi sonuç vermektedir.Tam
verime geçtikten sonra bu miktar ağaç başına 200 - 300
gr (amonyum sülfat) olarak, (l - l,5 kg)olmalıdır.Azotlu
gübreler erken ilkbahar ve yaz aylarında
olmak üzere 2 dönem verilmektedir. Yukarıda belirtilen
miktarın 2/3 ü mart ayında l/3 ü
ise haziran-temmuz aylarında verilmelidir. Gübrelemeden
sonra ağaç hemen sulanmalı yada önce çapa ile toprağa
karıştırılmalıdır.Fosforlu gübreler ise narın çiçeklenme
meyve tutumu ve kök gelişmesini etkiler. Narların fosfor
ihtiyacı tam verim çağında l00-200 gr saf fosfor (trible
süper fosfat) olarak yaklaşık (250 - 500 gr) olarak
belirlenmiştir. Fosforlu gübreler kış aylarında
dal uçlarının ulaştığı bölgelerde 20 - 30 cm derinlikte
ağaç çevresinde açılan 4 - 6 adet çukura verilerek üzeri
kapatılır
C- Sulama
Nar yetiştiriciliğinde yağışların yeterli olmadığı her
dönemde sulama zorunludur. Sulamanın az ve sık yapılması
gerekir. Genel olarak şubat - mart aylarında odun
gözlerinin sürmesinden eylül - ekim aylarında meyve
oluşumuna kadar sürekli olarak toprak nemi korunmalıdır.
Özellikle odun gözlerinin sürmesi çiçek tomurcuklarının
oluşması,tohum bağlaması ve meyve gelişimi dönemlerinde
olmak üzere 3 dönemde yeterli toprak nemi mutlaka
sağlanmalıdır. Bahçenin toprak yapısına göre sulama
aralığı 7-10 gün olmalı Ancak yaz aylarında sulama
sıklığı ve miktarı artırılmalıdır.
Meyvelerin son olgunlaşma döneminde hasattan 10-15 gün
önce sulama kesilmelidir.Sulamaya devam edildiği
taktirde narlarda büyük sorun olan kabuk çatlamalarını
görülür. Nar bahçelerinde genelde çanak usulü sulama
uygulanır. Mümkün ise modern sulama sistemlerinden olan
damla sulama alttan sulama, sızdırma usulü sulama
sistemleri uygulanmalıdır. Bu sistemlerin ilk yatırım
giderleri fazladır. Uzun vadede ise işçiliksiz ekonomik
az su kullanımı gibi büyük faydalar sağlamaktadır.
D- Budama
Şekil budaması ilk 2-3 yıl içinde ağaçlar verime
yatmadan önce yapılır. Dikimden sonra dipten çıkan
kuvvetli 3-4 sürgün ana gövde olarak seçilir ve tepeleri
50-60 cm kesilerek alçak taçlanmaları sağlanır. Ana
gövdelerden çıkan birinci ve ikinci dallarda da 2.-3.
yıllarda tepe alma yapılarak taç teşkili tamamlanır.
Verim Budaması: Narlar genel olarak 2. ve 3. yıllardan
itibaren meyve vermeye başlarlar. Narlar verime
yattıktan sonra meyve verecek dallarda uç alma
yapılmamalıdır. Bu dönemde seçilen 3, 4 gövde dışında
çıkan dip sürgünlerin sürekli olarak temizlenmesi
sağlanmalıdır. Ayrıca taç kısmında görülen obur dallar
dipten kesilip, taç teşkili için gerekirse uç alınarak
dallanması sağlanmalıdır. Sık taç meydana gelmiş ise
güneşlenme ve havalanmayı sağlamak için genel bir
seyreltme yapılmalıdır. Budamada zayıf kurumuş,
hastalıklı dallara öncelik verilmelidir.
Geliştirme Budaması: Narların verimlilik süreleri
çeşitli şartlara göre değişmekle birlikte ortalama 20 -
30 yaşlarına kadar sürer. Ancak kök boğazından yeni
çıkan sürgünlerle nar l00 yılı aşkın bir süre
verimliliğini sürdürebilir. Bu durumda yaşlı gövdeler
dipten kesilerek yeni sürgünlerin oluşumu teşvik edilir.
Bu sürgünlerle aynı yollarla yeni gövdeler teşkil
edilerek ağaç gençleştirilir. İstenirse gençleştirme
işlemi her yıl her ağaçtan l-2 gövde kesilerek kademeli
olarak yapılır. Bu şekilde bahçeden kesintisiz olarak
ürün alınması mümkün olabilir.
E- Hastalık ve Zararlılarla Mücadele
En önemli hastalık bazı mantarların nar meyvelerinde
çürümelere sebep olmasıdır. Bazı klasik kültürel
işlemler uygulanarak hastalıklar büyük ölçüde
önlenebilir.Olgunluğa yakın bir dönemde fungusit
uygulaması yapılması depolanacak meyvelerin uzun süre
çürümelerini engellemektedir.
Narların en önemli zararlıları sıçanlardır ve özellikle
tatlı narlarda ve olgunluğa yakın dönemlerde zarar
verirler. Yaprak bitleri, nar beyaz sineği, unlu bit,
kabuklu bitler, kırmızı örümcekler, Akdeniz meyve
sineği, nar içi kurdu, toprak altı zararlıları gibi
genel zararlılarda narlarda görülür.
Hasat Ambalajlama ve Depolanması
A-Hasat
Nar hasatı, çeşitlere ve bölgelere göre değişsede
genellikle ağustos sonunda başlayıp kasım ortalarına
kadar devam eder. Narın çiçeklenme dönemi uzun
olduğundan dolayı olgunlaşması farklı zamanlarda olur.
Bu yüzden nar hasadının 2-3 defada yapılması gere kir.
Hasatsonbahar erken donlarından ve yağışlardan önce
bitirilmelidir.Hasat sırasında meyveler üzerinde 1-2 mm
uzunluğunda sap kalacak şekilde makasla kesilmelidir.
Özellikle hasat esnasında meyveleri yere düşürmekten ve
darbelerden korunması meyve çürümesini önleyeceğinden
dolayı kalitesi artar. Kasalara dizilirken iki sıradan
fazla dizilmemelidir.
B- Ambalajlama
Narların seçme ve boylamasının elle yapılması daha uygun
olup meyveler birbirine değmeyecek şekilde
paketlenmesine dikkat etmek gerekmektedir.
C- Depolama
Narlar meyve kabuğunun özel yapısı dolayısıyla çeşitli
koşullarda 4 - 6 ay süreyle depolanabilir. Narların
depolanmasında en emin ve en az kayıpla ulaşılacak
başarı modern soğuk hava depolarıdır. Sıcaklık ve nisbi
nemi ayarlanabilen bu depolarda 1-2o C’de %85-90 nisbi
nemle meyveler muhafaza edilebilirler.