BAĞCILIK - ÜZÜM YETİŞTİRİCİLİĞİ
genel
Türkiye, son derece eski ve köklü bir bağcılık
kültürüne sahip bir bölge üzerindedir..Üzüm besin
değeri yüksek bir meyve olup A, B, B2 ve C
vitaminlerini içerir. Üzüm
sofralık tüketim dışında kurutmalık şaraplık,
şıralık ve konservelik olarak da
tüketilebildiğinden yılın her ayı tüke
tilebilmektedir. Son yıllarda üzüm yaprağı Ayrıca iyi
bir ihraç ürünü olarakta gelir getirebil mektedir.
İklim İsteği
Asma günlük ısı ortalaması 10oC yi bulunca
gelişmeye başlar ve sonbaharda ısı ortalaması bu
derecenin altına düşünceye kadar gelişmesini
sürdürür yani gelişme devresi oldukça uzun süren
bir bitkidir. Her üzüm çeşidi meyveleri iyi bir
şekilde
olgunlaştırmak için belirli bir ısı toplamına
ihtiyaç gösterir. Bağ kurulacak bölgenin yıllık
aktif sıcaklık toplamının en az 1600 oC derece
olması gerekir. Rantabl bağcılık yapabilmek için,
yıllık ortalama sıcaklık 9-21 oC ve sıcak aylar
ortalaması 17-20 oC olmalıdır. Erken olgunlaşan
çeşitlerde tam çiçeklenmeden olgunluğa kadar geçen
sürede 1600-2000 oC, geç olgun laşanlarda ise 3000
oC ya da daha fazla sıcaklık toplamına ihtiyaç
bulunur.
Asmanın kökleri derinlere gittiği için diğer bitkilere
oranla daha az yağış alan yerlerde de yetişebilir.
Yıllık yağışmiktarı yanında, yağışın dağılımı bağcılık
bakımından çok önemlidir.
Kış aylarında ve ilkbahar başlangıcındaki
yağmurlar asma için çok faydalıdır. İlkbaharın son
döneminde ve yaz başlangıcında devam eden yağışlar
özellikle mantari hastalıkların artmasına sebep
olduğundan bağcılıkta istenmeyen bir durumdur.
Bağcılıkta iklim faktörleri çok önemlidir.Eğer bir
yerde ilkbahar donları omcalarınsürgün sürmesine
denk gelirse yeşil aksam-1, -2 oC nin altındaki
ısıdan zarar göreceğinden bağ hasara uğrar.
Sonbaharda erken gelen donlar da odun kısmının iyi
odunlaşma sına engel olarak genç omcaların
kurumasına sebep olur.
Rüzgarların bağlara çok etkisi vardır.Diğer iklim
faktörleri müsait olmak şartıyla rüzgarlardan
korunmuş yerler bağcılığa daha uygundur.
Toprak İsteği
Asmanın kökleri derine gittiğinden yumuşak dokulu
topraklardan hoşlanır.
Bağlar yazları kurak veya az yağışlı yerlerde en iyi
geliştiğinden bağ toprağının derin ve
su tutma kapasitesinin yüksek olması istenir.Toprak
yapısı köklerin gelişmesine müsait
olduktan sonra fakir topraklarda bile yetişir.Yerli
asmalar kendi kökleri üzerinde yetişti
rildiğinde topraktaki kirece oldukça fazla tolerans
gösterirler. Fakat, Amerikan asma
anacı kullanılması halinde, toprak seçimi önemlidir.
Bölgemizde, su geçirir olmak şartıyla killi topraklar
çok verimli ve bağcılığa elverişli
topraklardır. Tınlı topraklar ise, kalite bağcılığı
bakımından orta derecede, fakat
üretim bağcılığı için besin maddelerince zengin
topraklardır.
Kalkerli topraklar şaraplık kırmızı üzüm çeşitlerinin
sevdiği topraklardır. Ancak bazı Amerikan asma anaçları
yetişmez. Humuslu toprakların bağcılık açısından önemi
olmamasına rağmen iyi bir bağ toprağında % 5-10 humusun
bulunması arzu edilir.
YETİŞTİRME TEKNİKLERİ
Çeşit seçimi
Bölge çeşitleriyle uyuşabilecek anaçların seçilmesine
özellikle dikkat edilmelidir. Erkenci
çeşitler için Berlandieri X Riparia melezlerinden koker
5BB, 420 Ave 5C anaç olarak seçilebilir. Bu anaçlar
yüksek oranda kireceve yeterli düzeyde de nematoda
dayanıklıdırlar. Orta mevsimde ve özellikle geç dönemde
olgunlaşan çeşitler için ise kirece dayanımı yüksek,
nematodlara dayanımı yeterli ve kuvvetli gelişme
özelliğine sahip Berlandieri X Rupestris melezlerinden
99 R,1103 P ve 140 Ruggeri anaçları, tuzluluk sorunu
olan yerlerde
ise Solonis X Riparis melezi olan 1616 C anaç olarak
seçilmesi uygundur.Çeşitlerin budanması, uyanması,
olgunluk zamanı v.s. farklılık gösterdiğinden böyle
bağların bakımıhasadı ve üzümün değerlendirilmesi çok
zor olmaktadır. Bu nedenle bağa konulacak çeşit sayısı
en az sayıda tutulmalı bir veya ikiyi geçmemesi tavsiye
edilir.
2-Toprak HazırlığıÖncelikle Arazide varsa, büyük
kayalarağaçlar ve çalılar temizlenir. Omcaları muntazam
ve düzgün dikebilmek için tümsekler düzeltilir, çukurlar
doldurularak toprak tesviyesi yapılır. Fazla su tutan
yerlerde drenaj için önlemler alınır. Asmanın ekonomik
ömrü bakım koşullarına göre değişmekle birlikte 40 yılın
üzerindedir.
Bu nedenle ömrü bitinceye dek dikildiği yerde
kalacağından, tesisinde çok titiz davranılmalıdır. İyi
hazırlanmayan bir yere tesis edilen bağ iyi
gelişemez,kısa ömürlü,verimsiz olur ve hastalıklara
yakalanma riski artar.
Yeni tesis edilecek bağ, hiç işlenmemiş bir toprak
üzerinde olacaksa alan iyi bir şekilde işlenmelidir.
Eğer eski bir bağ alanı ise toprağı bir kaç yıl
dinlendirilerek bol yeşil gübre ile
gübrelenmelidir.Asmanın iyi bir şekilde gelişebilmesi ve
köklerinin derine gitmesi, toprak içinde iyi gelişmesine
bağlıdır, yani asmanın gelişimi toprak yapısı ile
ilgilidir. Tınlı kumlu topraklarda kökler çok derine
gidebilirken Sert yapı gösteren topraklarda köklerin
derine gitmesi sınırlıdır. Bu tip toprakların krizma
yapılmasi şarttır. Bilhassa yeni bağcılıkta krizma işine
daha çok önem vermek lazımdır. Çünkü yeni bağcılıkta
kullanılan Amerikan asma anaçlarının kökleriçok kuvvetli
ve süratli büyüdüklerinden toprağın gevşek ve süzek
olması lazımdır. Asmaların gelişmemesi ve bazı bağların
zamanından önce kuruması, krizmanın yapılmaması veya
yüzlek yapılmasından ileri gelmektedir.Krizma, bağ
toprağının en az 40 cm derinlikte işlenmesidir. Bu işlem
günümüzde krizma pullukları ileyapılmaktadır.Krizma
pulluklarıbeygir gücü yüksek traktörlerle çekilir ve
toprak 40-50 cm derinlikte işlenir.Krizmanın yapılma
zamanı sonbahar mevsimidir. Krizma erken yapılmalı ve
krizmanın bitimi ile asma fidanı dikimi arasında en az
6-8 haftalık bir zaman olmalıdır.
Dikim
Sonbaharda krizma yapılmış arazi ilkbaharda
düzeltildikten sonra, hayvan veya makina gücü ile
işlenebilecek aralık ve uzunlukta çukurlar açılır.
İklimin daha sıcak olduğu bölgelerde güneş zararlarını
azaltmak için sıralamanın doğu-batı yönünde yapılması,
meyilli arazilerde dik olmasıgerekir. Denemeler yeni
tesis edilecek bağlarda sıra üzerinin 1,5-2 m. sıra
arasının 2,5-3 m. olması gerektiğini göstermiştir.
İşaretlenmiş yerlere iki kürek derinliğinde, bir kürek
genişliğinde çukur açılır. Çukur açmanın makina ile
yapılması daha avantajlıdır. Çukurların dip kısmına
yanmış çiftlik gübresiince toprakla karıştırılarak
konmalıdır. Dikim için fidanda budama yapılır. Yan ve
boğaz kökleri tamamiyle, dip kökler ise 10 cm üzerinden
çepeçevre kesilir. Oluşmuş sürgünlerin en kuvvetlisi
bırakılır. Budaması yapılan köklü çubuk veya aşılı köklü
topraklı fidan, açılan çukurun tam ortasına gelecek
şekilde konur, fidanın gövde kısmının en az 10-15 cm.i
toprak üzerinde kalacak şekilde açılan çukurlara 10-15
cm kalınlığında toprak atıldıktan sonra fidan hava
almayacak şekilde sıkıştırılmalıdır. Daha sonra can suyu
verilir ve fidanın yerini belli etmek için yanına bir
herek dikilmelidir. Dikim yapılırken kısır çeşitler
(morfolojik
erdişi, fizyolojik dişi) saf olarak dikilmemelidir.
Çünkü bu çeşitlerin polen tozlarının döllenme
yeteneği yoktur. Bunun için dikim planı sekiz omcaya bir
babalık veya iki sıraya bir dölleyici
dikmek suretiyle yapılmalıdır fakat burada babalık
olarak kullanılan çeşitlerin çiçek açma tarihleri
döllenecek çeşitle aynı tarihe denk gelecek şekilde
seçilmesine dikkat edilmelidir.
Dikim şekilleri:
a. Kare dikim: İnsan gücü ile toprağı işlenen zayıf,
toprağa dikilmiş ve kısa budama isteyen çeşitlerde
uygulanır. Bu şekilde dikimlerde mesafe 1-2 m. dir.
b. Dikdörtgen dikim: Yüksek terbiye sistemleri ile
kurulmuş bağlara verilen şekildir. Bu şekilde bağların
işlenmesi hayvan veya makina gücü ile yapılır. Sıra
üzeri dar, sıra araları ise geniş tutulur. Sıra
üzerlerinin araları 1-2 m, sıra araları ise 2-3 m
arasında değişir.
c. Üçgen dikim: Bu dikimde her üç kenar
birbirine eşittir. Altı omca birleştirilince bir
heksagonal şekil oluşur zor bir dikim şeklidir. Daha çok
küçük işletmelerde uygulanır.
budama bağda gübreleme bağ anaçları bağların toprak isteği
