ERİK YETİŞTİRİCİLİĞİ
 Erik soğuk ılıman iklim bölgelerde ve subtrobik iklim
 bölgelerinde yetişir. Ülkemizde birçok çeşidi
 bulunmaktadır.
 DÖLLENME BİYOLOJİSİ
 Erik çiçekleri o yılın sürgünleri veya yaşlı spurlar
 üzerindeki lateral (yan) tomurcuklarda oluşurlar. Her
 tomurcuktan 1 veya 3 çiçek meydana gelir.
 Bir kısım P. cerasifera çeşidi kendine verimli
 bazılarıda kendine kısırdır. Bazı P. domestica kültür
 çeşitlerinden kendine verimli, kısmen kendine verimli ve
 kendine kısır olanları vardır. Kendine verimli
 çeşitlerin kendi çiçek tozu ile tozlanmaları durumunda
 meyve tutma oranı % 30′ a kadar yükselmektedir. Fakat
 Kendine kısır çeşitler kendi çiçek tozları ile
 tozlandıkları zaman meyve bağlama oranı % 1.5 lara kadar
 düşer. Genellikle Avrupa erikleri ile japon erikleri
 birbirine uyuşmazlar. Japon eriklerinin bir kısmı kısmen
 kendine verimli, bir kısmı da kendine kısırdır.
 İKLİM İSTEKLERİ
 Erik türleri, iklim istekleri yönünden farklılık
 gösterir. Japon erikleri (P. salinica) soğuk geçmeyen
 bölgelerde yetişir. Avrupa erikleri (P. domestica)kışı
 nisbeten soğuk geçen soğuk ılıman iklime uygundur.
 Mevcut türler içerisinde değişik iklim koşullarına en
 iyi uyabilen P. cerasifera’dır. Kış mevsiminde soÄŸuklara
 dayanıklı olan eriklerde Çiçeklenme devresinde soğuğa
 karşı duyarlılık artar.Kış dinlenme süresi bakımından
 Avrupa erikleri +7.2 OC ‘nin altında 1000 saatten fazla
 bir soğuklama süresine ihtiyaç duyarlar. japon
 eriklerinde ise bu süre 600 saat
 kadardır.
 DİKİM ŞEKLİ VE ZAMANI
 Kendine kısmen verimli veya kendine kısır çeşitlerle
 bahçe kurulacağı zaman çeşitlerin birbirini tozlayacak
 şekilde dikilmesi gerekir ve bu durumda Tozlayıcı oranı
 1/9 oranında olmalıdır. İkiden fazlaçeşitlerle
 kurulacaksa çeÅŸitler 2′ÅŸer 3′er sıra halinde
 dizilmelidir.Kendine verimli çeşitlerle bahçe
 kurulacağı zaman eğer bahçede birkaç çeşidin yer alması
 isteni yorsa her çeşitin bir blok halinde bahçeye
 yerleştirilmesi gerekmektedir. En uygun tozlayıcı çeşit
 seçilirken Birçok özellik gözönünde bulundurulmalı
 ,meyvenin özellikleri yanı sıra çiçek açma zamanlarının
 birbirlerini tozlayacak şekilde uygun gelmesine, çiçek
 tozlarının yüksek çimlenme gücüne sahip olmasına ve
 karşılıkı tozlanma sonucu yüksek oranda meyve tutumu
 meydana getirecek çeşitlerin seçilmesine özen
 gösterilmelidir.Bahçe kurulurken birden fazla çeşit
 kullanılması meyve miktar ve kalitesini olumlu yönde
 etkilediğinden her zaman tercih edilmelidir.Tozlayıcı
 ağaç sayısı tozlayıcı çeşidin istenen bir çeşit olup
 olmamasına göre ayarlanma
 lıdır. istenen bir çeşidin tozlayıcı olarak kullanılması
 halinde, 2 sıra ana çeşide 1 sıra tozlayıcı yeterlidir.
 Üretim amacına uygun olmayan bir çeşidin tozlayıcı
 olarak kullanılması zorunluluğu varsa 8 ana ağaca 1
 tozlayıcı olacak şekilde bahçe kurulmalıdır.Kışı yağışlı
 veya soğuk geçen bölgelerde dikim ilkbahar mevsiminin
 başında yapılır.Kışı ılıman geçen ve az yağış alan
 bölgelerde fidanlar Kasım- Aralık ayından itibaren
 dikilebilirler. Dikim ilkbahar gelişme devre sinin
 başlamasına kadar sürebilir.
 TOPRAK İŞLEME
 Az yağış alan bölgelerde, erik bahçeleri devamlı olarak
 yabancı otlardan temizlenmeli Böyle bölgelerde bahçeler
 sonbaharda ve sonra İlkbaharda toprak tava gelince
 ,Şubat sonu veya mart içinde bir kez daha sürülür. Mayıs
 ayında yapılan üçüncü sürümden sonra ise sulama
 kanalları açılıp, Ağaçların dipleri çapayla işlenir.
 Yağışlı bölgelerde ise çayır bitkileri kullanarak
 bahçelerde devamlı bir örtü bitkisi bulundurulmalıdır.
 Erik kökleri toprak yüzeyine yakın olarak gelişti ğinden
 toprağın derin işlenmemesi gerekir.
 SULAMA
 Yıllık yağış miktarı 750 mm’yi geçen bölgelerde sulama
 yapılmayabilir
 fakat, Yağış miktarı bu rakamın altına düşen yerlerde
 sulamanın yapıl
 ması zorunludur. Erikler saçak köklü olduklarından ve
 kökler yüzeysel
 geliştiklerinden derin köklü meyve türlerine göre daha
 fazla suya ihtiyaç gösterirler.Ege bölgesinde erik
 bahçeleri mayıs ayının ikinci yarısından itibaren
 sonbahar yağışlarınakadar geçen süre içinde 8-12 günde
 bir sulanır. Sulama çeşitli şekillerde
 yapılır.Bunlar;karık usulüçanak usulü, tava yöntemi veya
 karık-çanakkombinasyonları şekilleri olarak sayılabilir.
 Sulama sistemi toprağın özelliğine, su kaynağının
 zenginlik durumuna göre seçilir. Damlama ve mini
 yağmurlama sistemleri de günümüzde uygulamaya
 girmiştir.Mevcut türler arasında P. cerasifera türleri
 kuraklığa en fazla dayanan türlerdir.
 GÜBRELEME
 Verilecek gübre miktarının toprak ve bitki analizine
 göre belirlenmesi en doğru uygulama olacaktır.Gübre
 miktarı,toprağın tipineağaçların yaşına, topraktaki
 besin maddeleri durumuna, alınan ürün miktarına iklime
 ve ağaçların gelişme durumuna bağlıdır. Azotlu gübreler
 kış sonunda ilkbahar gelişmesi başlamadan önce
 verilmelidir. Erik ağaçları azotun hem sülfat, hem de
 nitrat formuna cevap verirler. Ancak pH’ı 6.5′un altında
 olan topraklarda amonyum sulfat kullanılmamalıÜre ise
 toprak pH’ı 5.0′in altında olan topraklarda
 kullanılmalıdır. Azotlu gübrenin haziran ortasından
 sonra uygulanması önerilmez. Genç ağaçlarda ağaç başına
 her yaş için 113-226 gr aktif azot uygulanır. Bu
 miktarlar arzu edilen büyüme durumuna göre azaltıp
 çoğaltılabilir.
 Meyve veren ağaçlarda 8.5-11.2 kg/dekar aktif azot
 uygulaması önerilebilir.
 Fosforlu ve potaslı gübreler kış başında, meyve veren
 ağaçlarda sıralar
 arasına, genç ağaçlarda ise taç izdüşümleri çevresine
 gelecek şekilde
 serpilmelidir.
 Sunni gübrelerin yanında ,2 yılda bir ağaç başına 50 kg
 iyi yanmış çiftlik gübresi (meyve veren ağaçlar için)
 verilmelidir. İlave olarak yeşil gübreleme yapılması da
 yararlı olacaktır..
 ANAÇLAR
 Meyve yetiştiriciliğinde kullanılan anaçlar üretilme
 şekline göre generatif ve vejatatif olarak iki grupta
 toplanır.Erikler için anaç olarak muhtelif erik
 türlerinin çöğür ve klon anaçları ile şeftali, kayısı ve
 badem çöğür anaçları kullanılmaktadır.
 Erik Çöğür Anaçları:
 P.ceresifera(myrobolan kiraz eriği): Kökeni Kafkasya ve
 yakınındaki Asya ve Avrupa ülkeleridir.Yurdumuzda ve
 Dünya’da geniş ölçüde kullanılan erik anaçıdır.
 Özellikle Avrupa grubu (P.domestica) erik çeşitler için
 istenen anaç olmakla birlikte Japon grubu (P.salicina)
 erikler için uygundur. bunun yanında President, Kelsey
 gibi bazı çeşitlerin bu anaç ile tam uyum gösteremediği
 belirtilmektedir.
 P.ceresifera anaçları ABD ve Avrupa’da Myrobolan
 erikleri diye tanınıp
 Yurdumuzda can eriği olarak bilinir. Değişik toprak ve
 iklim şartlarına
 uyabilen can eriği;Kök ur nematoduna hassas fakat kök
 boğazı çürüklüğüne
 karşı dayanıklıdır. Hafifkumlu topraklarda çok iyi
 gelişir. Kuvvetli bir
 anaç olup, bu anaç üzerine aşılı fidanlar 7×7 m ÅŸeklinde
 dikilmelidir.
 P.besseyi (Kum eriği): Japon ve Avrupa grubu eriklerle
 uyuşur. Çok bodur bir anaçtır. 1-1.5 m boyunda ağaçlar
 meydana getirir. Aşıdan sonra ilk yıl ürün vermeye
 başlar. Kumlu topraklara uyumu iyidir.
 P.persica(şeftali): fazla derin olmayan, Kumlu ve hafif
 topraklarda eriğe anaç olarak kullanılmaktadır. Yarı
 kuvvette ağaçlar oluşturur ve erkencilik sağlar.
 Nematodun sorun olduğu yerlerde tercih edilmelidir.
 Japon eriklerinin hemen hepsi ile iyi uyuşma gösterir,
 ancak Avrupa eriklerinin bazıları ile uyuşmalık
 görülebilir. En çok kullanılan şeftali anaçları;
 Prunus persica (Lovall)
 Nemaguard
 S-37
 Eğer erik bahçesi daha önce şeftali bahçesi olarak
 kullanılmış bir arazide kurulacaksa anaç olarak şeftali
 kullanılmamalıdır.P.armeniaca (Kayısı): Nematotlu
 bölgelerde kumsal topraklar için uygun bir anaçtır.Japon
 erikleri ile Avrupa eriklerine nazaran iyi uyuşma
 gösterir. Bu anaç kullanılacağı zaman kalem anaç
 ilişkilerinin önceden bilinmesi gerekir. Kayısı anacı
 erik için
 ancak nematodun söz konusu olduğu durumlarda
 düşünülebilir.
 P.amygdaus (Badem): Kumlu topraklarda erik
 yetiştiriciliği için bu anaçlar tercih edilir.Tüm
 çeşitlerle iyi uyum sağlamayabilir. French gibi bazı
 erik çeşitleri badem anacı üzerine başarılı bir şekilde
 yetiştirilmektedir. Badem üzerine aşılı erik çeşitleri
 erken meyveye yatar. Bol verimli yüksek kaliteli meyve
 veren ağaçlar oluştururlar. Meşe kök mantarı,
 vertisilyum solgunluğuna ve nematoda duyarlıdır.
 Bakteriyel kansere orta derecede dayanıklıdır.
 P.salcia:Kumlu topraklara adapte olduğu için bu tür
 topraklarda bodur erik anacı olarak kullanılabilir.
 Japon ve Avrupa grubu eriklerle uyuşur ve bodur ağaçlar
 meydana getirirler.
 Erik Klon Anaçları
 Myrobolan B: drenajı kötü, hafif,Kireçli, ağır ,kuvvetli
 ve zayıf gibi çeşitli topraklara iyi uyum sağlar,
 üretilmesi kolaydır. Kuvvetli ve verimli ağaçlar
 oluşturur.
 R.C.d’Althan, R.C.Quillus,Stanley, Prune Martin,
 çeşitleri ile uyuşmazlık gösterir. bakteriyel kanser
 ,Nematot, ve vertisulyuma duyarlı, kök boğazı
 çürüklüğüne orta derecede dayanıklıdır.Marianna: Prunus
 munsoniana ve Prunus cerasifera’nın tozlanması sonucu
 elde edilmiş ve vegetatif olarak üretilebilen bir
 anaçtır.Ağır ve çok rutubetli topraklarda yetişebilir.
 Kök ur nematoduna bağışık olup, kök boğazı çürüklüğü ve
 kök kanserine dayanıklıdır. Avrupa ve Japon grubu
 erikleri ile uyuşmaktadır. Marianna anaçlarının değişik
 klonları bulunmaktadır.Myrobolan Gl.931-6: PH yüksek
 topraklardaki yetiştiricilik için kullanılan bir
 anaçtır. Diğer anaçların iyi sonuç vermediği asitli
 topraklarda iyi sonuç vermektedir.
 Marianna GF8-1; Kuvvetli ağaç oluşturup vegetatif olarak
 üretilmesi kolaydır. Çok değişik topraklara rahatlıkla
 uyum sağlar. R.C.d’Althan çeşidi ile uyuşmamaktadır.
 Marianna 2624 Klonu; Üretilmesi kolaydır. Değişik toprak
 tiplerine uyumludur. Kökleri ilk yıllarda yüzeysel
 gelişir. Orta kuvvette ağaçlar oluşturur. Nematoda
 dayanıklı, kök boğazı çürüklüğüne ve vertisilyuma orta
 derecede dayanıklı, bakteriyel kansere ise çok
 duyarlıdır.
 Myrobolan 29-C:Kök gelişimi İlk yıllarda yüzeysel olup,
 sonraki yıllarda derinlere gider. Kuvvetli ağaçlar
 oluşturur. Nematoda dayanıklıdır. Kök boğazı çürüklüğü,
 vertisilyum ve bakteriyel kansere orta derecede
 duyarlıdır.
 Prunus domastica: Bu anaçlar İngiltere’de
 kullanılmaktadır. Bodurdan gelişmişe kadar değişik tipte
 konları vardır.
 Brompton Klonu; Yarı kuvvetli ağaçlar oluşturup bu
 ağaçlar kaliteli ve bol meyve verirler. Kültür çeşitleri
 ile uyumlu, Vegetatif olarak üretilmesi zordur. Bu
 durumun hormonla ve sisleme ile düzeltilmesi halinde çok
 iyi bir anaçtır. Common plum Klonu; Yarı bodur ağaçlar
 oluşturur.
 Daldırma ve odun çelikleri ile kolaylıkla üretilebilir.
 Her çeşitle uyuşması iyidir.
 Pershore Klonu; Orta kuvvette ağaç oluşturup, Çeşitlerle
 uyuşması iyidir. Vegetatif olarak üretilmesi zordur.
 Ancak dip sürgünleri ve daldırma ile çoğaltılabilir.
 Brussel klonu; Yarı kuvvetli ağaç oluşturur. Üretimi
 ancak daldırma ile yapılabilir.
 Hastalıklara duyarlı olmakla birliktepek pek çok çeşit
 ile uyum göstermektedir. Günümüzde hemen hemen
 kullanılmamaktadır. Prunus instita: Bu türün değişik
 klonları da eriğe anaç olarak kullanılmaktadır.Pixy;
 İngiltere’de East Malling Araştırma İstasyonu tarafından
 St. Julien d’Orleans klon populasyonu arasında bodur
 anaç olarak elde edilmiştir. Vegetatif olarak (odun
 çelikleri ile) üretilen bu anaç üzerine aşılı erik
 çeşitleri erken meyveye yatmakta, daha iri meyveli ve
 şeker oranı yüksek meyve oluşturmaktadır. Pixy,
 St.Julien anacına göre % 30 oranında bodurluk
 sağlamaktadır. Ferlanin (P.2038): Fransa’da elde edilmiş
 melez bir anaç olup, vegetatif olarak üretilebilir ve
 Pixy anacı kadar veya ondan biraz daha bodurdur. Verim,
 erkencilik ve meyve iriliği yönünden oldukça iyidir.
 Nematot ve kök kanserine dayanıklıdır. Kış soğuklarına
 dayanıklı bir anaç olup, d’Agen hariç tüm çeşitlerle aşı
 uyuşması iyidir.
 Common mussel klonu;Uygun ve elverişli toprakları sever
 ve kuvvetli ağaç oluşturan
 bir anaçtır. Odun ve kök çelikleri ile kolaylıkla
 üretilebilir. Pek çok çeşit ile başlangıçta iyi bir
 uyuşma göstermesine rağmen ilerki yıllarda bazı
 çeşitlerle olan kombinasyonunda ağacın gelişmesi
 durmakta ve meyveler iyi gelişememektedir. Bazı
 çeşitlerle olan kombinasyonunda gözlenen bodurluk gerçek
 ve sağlıklı bir bodurluktan çok, fizyolojik zayıflık
 nedeni ile gelişme yetersizliğinden ileri gelen
 bodurluktur. Black damas klonu; Değişik toprak tiplerine
kolaylıkla uyum sağlayabilen ve kuvvetli ağaç oluşturan
 bir anaçtır. Kültürel bir
 çeşidi ile uyuşması iyidir. Saint Julien A klonu; Bu
 anaç yarı bodur ve bol verimli ağaçlar oluşturur. Bu
 ağaçlar erken meyveye yatar. Değişik toprak tiplerine
 özellikle kireçli topraklara uyumu çok iyidir. Bir çok
 çeşit ile uyuşması iyidir. Sıcak iklimlerde gelişmesi
 iyidir. Vegetatif olarak üretilmesi zordur.
 Ferciana/Ishtora: St. Julien A ile aynı büyüklükte olup,
 verim erkencilik ve meyve iriliği yönünden üzerine
 aşılanmış olan çeşide olumlu etkisi vardır. Nematodlara
 dayanıklı, Armillaria’ya toleranslı ve kireçli
 topraklara hassas olup, vegetatif yolla
çoğaltılmaktadır.
 MEYVE SEYRELTMESİ
 Japon erikleri ile bazı can eriklerinde bir çiçek
 tomurcuğundan 1-3 çiçek meydana geldiğinden aşırı
 yüklenme olmaktadır. Seyreltme elle yada kimyasal
 maddelerle yapılır.Erik meyveleri küçük olduğundan elle
 seyreltme oldukça masraflıdır. Geç olgunlaşan çeşitlerde
 elle seyreltme haziran dökümünden sonra uygulanır.
 Diğerlerinde ise genç meyve dökümü sona erince
 yapılmalıdır. Yeşil olarak tüketilen can erikleri de
 ağaçlardaki meyveler aralıklı olarak hasat
 edildiğinden her meyve toplama, seyreltme yerine geçer.
 Eriklerde kimyasal maddelerle seyreltme elmalardaki
 kadar başarılı olamamıştır. Kimyasal maddelerin bir
 kısmı DNOC’li bileÅŸiklerdir. Bu etkili maddeye sahip
 Elgetol, ağaçlara %70-80 çiçeklenme devresinde
 püskürtülür. Bundan başka bu amaçla kireç sülfür de
 denenmiştir. Bu kimyasal madde %6-7 konsantrasyonunda ve
 % 50-60 çiçeklenme safhasında ağaçlara
 atılır.
 HASAT
 En iyi toplama olgunluğu; meyvelerin tam tatlılaştıkları
 ağaçta tam iriliklerini, renklerini aldıkları, ve eti
 gevrek olduğu zamandır. Ana ağaç üzerindeolgunluğun bu
 kadar ilerlemesi yakın pazarlar için toplanacak
 meyvelerde söz konusudur. Uzak pazarlar için ise hasat
 daha erken yapılmalıdır.
 Eriklerde hasat zamanı, üst ve zemin renkteki değişime
 meyve eti sertliğine, suda eriyen kuru madde miktarına
 bakılarak veya tam çiçekten hasada geçen süreye
 bakılarak tayin edilir.
 Kurutmalık erik meyveleri ise ağaçlar üzerinde aşırı
 derecede olgunlaşıp bir miktar suyunu uçurup,
 buruştuktan sonra hasat edilirler.Buruşan eriklerin bir
 kısmı ağaçların dibine düşer. Bunlar yerlerden toplanır.
 Ağaçta kalan meyvelerde elle veya makine ile hasat
 edilirler.
 DEPOLAMA
 Erikler en uygun olarak 00C veya -0.5 0C’de saklanırlar.
 Bu sıcaklık derecesinde Avrupa eriklerini 3-4 hafta,
 Japon eriklerini de 7-8 hafta saklamak mümkün olur.
 Düşük sıcaklık derecesinde iç kararması yapan erikleri
 kontrollü atmosfer koşullarında 4-8 0C de yukarıda
 belirtilen sürelerde saklamak mümkündür.
erikyetiştiriciliği erikte budama iklim istekleri erik anaçları