KİVİ YETİŞTİRİCİLİĞİ
  1-) KİVİ ÖZELLİKLERİ ve ÜRETİCİ ÜLKELER :
  Actinidia cinsine ait türlerin kaynağı doğu
  Çin ‘ dir. Çin’ den 1900’lü yılların başında bir
  miktar tohum Yeni Zelanda’ya götürülmüştür. Bu
  tohumlardan elde edilen bitkiler arasından
  yetiştirilen çeşitler elde edilmiştir. Bütün
  Dünyada yetiştirilen çeşitlerin orijini Yeni
  Zelanda’dır. Hayward çeşidi ülkelere göre % 70-98
  oranında üretimde yer almaktadır. Hayward ve diğer
  tüm çeşitler Actinidia deliciosa türüne dahildir.
  Actinidia tür ve çeşitleri, kuvvetli gelişen,
  kışın yaprağını döken sarılıcı asmalardır.
  Yetiştiriciliğinde asmalar direk ve tellerle
  desteklenirler. Çardak şeklinde terbiye
  edilebilmesi, ticari yetiştiricilik yanında ev
  bahçesi yetiştiriciliği için de çok uygun türler
  olduğunu gösterir.
  Dünyada Kivi Meyvesi Yetiştiriciliği:
  Kiwifruit, 1970’li yıllardan sonra da
  Akdeniz’in kuzey ülkeleri, Avustralya,Güney
  Afrika, Şili, Kaliforniya, Japonya gibi birçok
  ülkede yetiştirilmeye başlanmıştır. Yeni bir tür
  olmasına karşılık üretiminde büyük artış hatta
  patlama olmuştur. Öyleki İtalya, Fransa ve
  Kaliforniya gibi bazı üretici ülkelerde 1980-90
  arasında 2 yılda bir üretim alanı ikiye, üretim
  miktarı 3’e katlanmıştır. İtalya’da 1970’lerde
  başlayan üretim 1990’larda yıllık 200.000 tona
  yaklaşarak Yeni Zelanda’yı geçmiştir. Üretim,
  üretici ülkelerin iç tüketimlerinde, çoğunlukla da
  dış satımda değerlendirilmektedir. Üretimin %
  40-70’i dış satımla değerlendirilmektedir. En
  önemli ithalatçı ülkeler ise başta Almanya olmak
  üzere kuzey ve orta Avrupa ülkelerdir.
  Kivi yetiştirme çalışmaları Yalova’da bulunan
  Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma
  Enstitüsünde devam etmekte ve çok olumlu sonuçlar
  alınmaktadır.
  Tüketicide Üretim ve Tüketimi :
  Türkiye’de henüz ticari amaçlı kivi üretimi
  çok yenidir. Bu nedenle tüketilen meyvelerin hemen
  tamamı ithal yoluyla sağlanmaktadır. Ticari amaçla
  kurulan, Orhangazi, Bursa ve Karamürsel
  yörelerindeki ilk bahçelerden birkaç yıldır ürün
  alınmaktadır.
  2-) BİTKİ ÖZELLİKLERİ :
  Kivi asmaları sarılıcı-tırmanıcı
  bitkilerdir. Toprak üstü aksamı çok kuvvetli
  değildir. Kök yüzlek ve saçak kök yapısındadır.
  Çoğunlukla toprağın 0-40 cm derinliğinde bulunur.
  Ancak uygun koşullarda 1-1.5 m derine gidebilir.
  Kılcal kökler hızlı gelişir ve yenilenir.
  Gövde, sarılıcı asma gövdesidir. Genç
  yaşlarda gevşek ve kırılıcıdır. Gövde kendi
  ağırlığını taşıyamaz. Bu yüzden dikimden itibaren
  herekle desteklenmelidir. Şekil budaması ile dik
  ve düzgün gövde oluşturlması önemlidir. Gövde
  derin kış soğuklarından (-13 C ce daha aşağı )
  zararlanır ve çatlar.
  Sürgünler, 1 yaşlı çubukların gözlerinden
  sürerler. Sürgün ucu kırmızı tüylüdür. Sürgünler
  çok kuvvetli büyürler. Yaz ortasına kadar 2-3 m
  uzunluğa ulaşırlar.
  Çiçeklenmeye kadar körpe ve gevşek olan sürgünler
  rüzgarla dipten kırılırlar. Büyümesi yavaşlayan
  sürgünlerin uçları herhangi bir desteğe veya
  kendilerine tutulur ve kıvrılırlar.
  Çiçekler, dekoratif yapılıdır. Taç
  yaprakları beyazdır. Bir asmada yüzlerce çiçek
  bulunur. Tek tek veya 3’lü gruplar halinde
  oluşurlar. Erkek ve dişi çiçekler ayrı bitkilerde
  bulunur. Yapısal olarak bahçe tesisinde dişi
  çiçek-li bitkilere mutlaka tozlayıcı
  (erkek-babalık ) bitkiler gereklidir.
  Normal olarak çiçek ve meyve dökümü olmaz.
  Tozlanan bütün çiçekler meyve tutar. Bu yüzden kış
  budamasında yeterli sayıda göz bırakılmalı veya
  seyreltme ile meyve yükü dengede tutulmalıdır.
  Meyve yıllık sürgünlerde tek tek veya
  3’lü gruplar şeklinde olur. Üst kabuk ince ve
  kahverengi tüylerle kaplıdır. Hasat olumunda
  60-150 gr arası ağırlıkta olur. Meyve eit yeşil
  renkli ve çok çekirdeklidir, yüksek oranda
  (100-300mg/100gr.) C vitamini içerir. Ayrıcı P,
  Fe, K, ve Ca gibi mineraller ve bazı enzimlerce
  zengindir.
  Ticari olarak bütün Dünyada % 80 – 100
  oranında Hayward çeşedi ve Tomuri, Matua veya
  diger tip veya klomlar kullanılır.
  Kivi asmaları Mart sonu- Nisan başında
  uyanır. Mayıs’ın sonu- Haziranın ilk haftasında
  çiçek açarlar. Hasat Ekim’in ikinci – Kasım’ın
  birinci yarısında yapılır. Aralık ortasında yaprak
  dökerler.
  3-) İKLİM VE TOPRAK İSTEKLERİ :
  Toprak İstekleri :
  Kivi asmaları saçak ve yüzlek ve köklü
  olduğundan süzek, hafif ve derin topraklarda iyi
  gelişir. Killi, ağır (Su tutan ) ve taban suyu
  yüksek topraklarda sonuç olumsuz olur. Asitli
  topraklarda iyi gelişir. Toprak PH’sı tercihen
  5.5-7.0 arasında olmalıdır. Toprakta en çok % 8
  kireç olmalıdır. Organik maddece zengin
  topraklarda sonuç olumlu olur.
  İklim İstekleri : Actinidia asmaları
  vegestasyon dönemi uzun bitkilerdir. Gözlerinh
  uyanmasında yaprak dökümüne kadar 240-260 gün don
  olmayan gelişme süresi ister. İlkbaharın geç
  donlarında sürgünler zarar görebilir. Bitkiler
  sürekli ve sert rüzgar alan yörelerde gelişemez.
  Verim yaşındaki bitkiler kışın -13 CC’ye kadar
  dayanabilirken genç bitkiler daha yüksek (-4, -6
  C ) sıcaklıklarda zararlanabilir.
  4-) TESİS TEKNİĞİ
  Dikim Planı ve Dikim :
  Kivi tesisinde fidanlar iklim ve toprağa
  baÄŸlı olarak 4×5, 5×2, 4×3 gibi deÄŸiÅŸik aralıklı
  ve mesafelerle dikilebilir. Kış soğuklarının derin
  olmadığı yörelerde ( Doğu Karadeniz ) sonbahar
  dikimi yapılabilir. Aksi halde ilkbahar dikimi
  yapılmalıdır. Dikimde çukurlar derin açılmalıdır.
  Dikim de tercihen 2 yaşlı fidanlar kullanılma-
  lıdır. Fidanların gövdesi 8-12 mm çapında ve iyi
  olgunlaşmış olmalıdır. Saçak kökler bol ve temiz
  (nematodsuz) olmalıdır. Dikimde fidanlar
  sürgünleri 3-4 gözden kesilir.
  Destek Sistemi :
  Kivi asmalarının gövdesi kendi ağırlıklarını
  taşıyamadıkları için direk ve tellerle
  desteklenerek yetiştirilirler. Direklere yeniden
  1.60-1.80 m yüksekten 1,5 uzunluğunda bir kol
  bağlanır. Bu kol üzerinden 30 cm aralıklı 5 sıra
  tel çekilir. Teller sağlam ( 3 cmO ) ve paslanmaz
  (galvenize ) olmalıdır. Direkler ağacı veya beton
  10-12 cm çapında ve 2.20 – 2.40 m uzunluğunda
  olmalıdır. Çapraz kollar aÄŸaçtan ( 5×8 cm )veya
  demir / 6’lık köşebent veya 3 cmO boru) olabilir.
  Sıralar kuzey ve güney uzanımında olmalıdır.
  5-) BAKIM İŞLEMLERİ
  Su ve Sulama :
  Asmalar yüzlek köklü, buna karşılık çok ve
  büyük yapraklı olduğundan su isteği fazladır. Doğu
  Karadeniz Bölgesi dışında yağış durumuna göre
  Haziran-Eylül arasında sulama gerekebilir. Bu
  dönemde sulama aralığı 2-7 gün arasında değişir.
  Su, çok önemli yörelerde damlama, diğer yörelerde
  minisprik (asma altı yağmurlama ) sistemleri ile
  verilmelidir.
  Toprak İşleme :
  Kökler yüzlek ve toprak sürekli nemli
  olacağından toprak işleme yapılmaz veya çok yüzlek
  yapılır. Birçok bahçede sıra araları otlu (yeşil
  örtü ) dur, sıra üzerlerinde yabancı otlar
  ilaçlarla kontrol edelir.
  Budama :
  Ürün bir yaşlı, ürün çubuklarından
  alındığından budama ve yükleme çok önemlidir.
  Asmalarda 5 yaşından sonra gelişmeye göre kış
  budamasında 100-400 göz bırakılır. Çubuk
  uzunlukları 6-18 gözlü olabilir. Bitkilerde
  sıkışıklığı azaltmak ve güneşlenmeyi artırmak için
  yaz budamaları da uygundur. Kış ve yaz budamaları
  esasları bağcılıktakine benzer.
  Gübreleme :
  Asmlar topraktan her yıl fazlaca makro ve
  mikro besin elementleri kaldırılır. Bunların
  düzenli olarak toprağa verilmesi gerekir. Dikimden
  önce dekara 2-3 ton verilecek çiftlik gübresi 3-4
  yıl aralarla tekrarlanmalıdır. Kivi asmaları
  mineral madde noksanlıklarına duyarlıdır.
  Özellikle K, Mğ,Zn ve Fe noksanlıkları sık
görülür.
  Soğuktan Korunma :
  Genç Kivi asmalarının gövdeleri kış
  soğuklarından saman ot, çuval gibi malzeme ile
  korunabilir. İlkbahar geç donlarından korunmanın
  en etkili yolu ile minisprik ( yağmurlama )
  sistemleridir. Ancak kış soğukları nadir olarak
  bitki kaybına yol açar. Üst aksam donsa da toprak
  içinde ki uyur gözlerle asma tacı yenilenir.
  Arı Kovanı Bulundurulması :
  Etkin bir tozlama ve meyve tutumu için
  çiçeklenme zamanı bahçede arı kovanı
  bulundurlmalıdır. Erkek çiçeklerin polenleri
  arılarla dişi çiçeklere taşınırlar. Rüzgarla
  tozlanma çok az olur.
  Hastalık ve Zararlılarla Mücadele :
  Kivi asmalarının diğer bazı kültür bitkileri
  gibi piriyodik ilaçlamayı gerektirecek
  hastalık ve zararlısı yoktur. Bir çok bahçede çok
  az ilaçlama yapılır veya hiç yapılmaz. Bununla
  birlikte çevredeki konukçu bitkilerden gelecek
  veya toprakta mevcut hastalık
  etmeni veya zararlılara karşı dikkatli
olunmalıdır.
  6-) VERİM VE HASAT
  Tesiste 2 yaşlı fidanların kullanılması
  halinde, dikimin 3. Yılından itibaren verim
  alınmaya başlanır. Doğal olarak ilk yıllar az olan
  verim bitki gelişmesine paralel artar. Asmalar tam
  verim yaşına 6-7 yaşında girerler. Bitki başına
  verim uygun çevre ve bakım koşullarında 40-50 kg’a
  çıkar. Bu durumda dekara verin de 2-3 tonu bulur.
  Ancak bütün bitkilerde olduğu gibi verim ile
  kalite arasında denge korunlamalıdır (Tablo 1).
  ÖZET :
  Kivi son 20 yılda birçok ülkede üretimi
  hızla gelişen bir meyve türüdür. Sarılıcı ve
  tırmanıcı bir asma türüdür. Bu yüzden direk ve
  tellerle desteklenerek yetiştirilir. Ticari
  yetiştiricilikte büyük çoğunlukla Hayward çeşidi
  ve tozlayıcıları (Tomuri, Matua ) kullanılır.
  Actinidia adaptasyonu geniş olan bir
  türdür. Bu yüzden farklı ekolojilerde
  yetiştirilebilir. Yetiştiriciliğini düşük kış
  sıcaklıkları ( 13 C ve aşağı ), ilkbahar geç
  donları ve sürekli rüzgar kısıtlar. Vegatosyon
  dönemi 230-260 gün sürer. Yetiştirileceği
  topraklar derin, süzek, az kireçli olmalıdır.
  Bakım işlemlerinin en önemlisi sulama ve
  budamadır. Bitkiler orta bünyeli topraklarda bile
  susuzluğa ancak 7-10 gün dayanabilir. Budama ise
  meyve yükü ile ürün/yaprak ilişkilerini doğrudan
  etkilediğinden önemlidir.
  Tam çiçeklenmeden 140-160 gün sonra hasat
  edilen kivi meyvesi, ancak olgunlaştıktan sonra
  yenebilir. Pra-tikte genel olarak burada
  belirtilenlerden daha yüksek verimlere ulaşır.
  Hasat olumuna gelen meyvelerde görünür bir
  değişiklik olmaz. Meyve sertliğini korur, renk
  değişmez, tüyler dökülmez. Diğer ülkelerde suda
  çözünür kuru madde en az % 6.2 olunca hasat
  edilir. Bu da refraktometre ile belirlenir.
  Sertlik ise 8-10 kg/cm2 civarındadır. Ancak geç
  hasat edilen meyvelerde kalite daha yüksektir. Bu
  yüzden suda çözünür kuru madde
  ( SÇKM )’nin %8.5-9 da hasat edilmesi önerilir.
  Hasatta meyve sapı dalda kalır, meyve
  sapsız toplanır. Çiçeklenme eli hasat
  arasında 140-160 gün geçer. Hasat edilen meyve
  hemen yenemez. Yeme olumuna
  gelmesi için mutlaka olgunlaştırılması gerekir.
  Olgunlaşma oda sıcaklığında ( 20 C )
  7-15 günde tamamlanır. Yeme olumuna gelen
  meyvelerde sertlik 1 kğ/cm2, SÇKM de % 13.5-15
  arasında bulunmalıdır. Hasattan sonra meyveler
  kolaylıkla ve uzun süre depolanabilirler. Nemli ve
  serin ortamda 2 aya kadar kolaylıkla saklanabilen
  meyveler
  soğuk hava depolarında (0-0.5 C sıcaklık, %90 nem)
  6 aya kadar muhafaza edilebilir.