XSUSAM TARIMI (Sesamum İndicum L.)

1. TANIMI VE ÖNEMİ
  Susam dik büyüyen tek yılık bir bitkidir. Boyu (30-125
  cm) ye kadar uzayabilir. Gövdeler uzunlamasına oluklu
  (karıklıdır) ve sık tüylüdür. Ülkemizde tarımı yapılan
  yağ bitkileri içerisinde önemli bir yeri olan susam,
  tohumlarında %50-60 yağ içeren yazlık ve otsu bir
  bitkidir. Bileşiminde ayrıca %25 protein bulunmaktadır.
  Besleyici özelliği ve lezzetinden dolayı insan besini
  olarak çok miktarda tüketilir. GAP’ın devreye girmesiyle
  bölgemizde sulanabilir 1997 yılında GAP bölgesinde
  susamın ekiliş alanı 40,642 ha olup,bu üretim alanından
  9,548 ton susam elde edilmiştir.
  2. İKLİM VE TOPRAK İSTEĞİ
  2.1 İklim İsteği
  Susam sıcağı çok seven bir yağ bitkisidir. Tropik,
  suptropik ve ılıman iklim kuşağının sıcak bölgelerinde
  yetiştirilen susam, 90-120 günde gelişme devresini
  tamamlar. Bu devre içinde aylık ısı ortalamasının 20 ºC
  den aşağı düşmemesi ve tohumların çimlenmesi esnasında
  toprak sıcaklığının 15 ºC- 20 ºC ve daha yukarı ısılarda
  olması gereklidir. Gelişme süresinin 2500-2800ºC lik ısı
  toplamına gereksinimi vardır.
  2.2 Toprak İsteği
  Susam toprak isteği bakımından fazla seçici değildir,
  her toprak koşullarında yetiştirilebilirse de, en iyi
  şekilde kumlu-killi allüviyal topraklarda yetişir. Orta
  derecede ağır, humuslu topraklarda iyi gelişmesine
  karşın fazla killi ve kireçli ağır toprakları sevmez.
  Yeni tarıma açılan fundalık arazilerde de susam, iyi
  gelişebilen bir bitkidir.
  3. YETiŞTİRME TEKNİĞİ
  3.1 Ekim Nöbeti
  Susam yetiştirme süresinin kısalığı yönünden, hemen
  hemen her kültür bitkisi ile ekim nöbetine girebilir.
  Ayçiçeği, mısır, pamuk ve yerfıstığı ile karışık tarımı
  yapılabilir. Çapa bitkileri ve baklagillerden sonraki
  ekilişlerde verimli olup, aynı yere arka arkaya
  ekilebilir. Bölgemizde mercimek ve hububat hasadından
  sonra yaygın bir şekilde ikinci bir ürün olarak tarımı
  yapılmaktadır. Genel olarak pamuk-buğday -susam şeklinde
  üçlü münavebe, en çok yapılan münavebe şeklidir.
  3.2 Çeşit
  Araştırma kuruluşlarınca GAP Bölgesinde Özberk-1982
  çeşidi tavsiye edilmektedir.
  3.3 Toprak Hazırlığı
  Susam tohumu çimlenme gücü yüksek, tohumlarının küçük
  olmasından dolayı ise çıkış gücü zayıftır. Bu yüzden
  susam ekilecek toprağın çok iyi hazırlanması gereklidir.
  Ana ürün ekilişleri için toprak, sonbahar ve kış
  aylarında sürülür, daha sonra , ilkbaharda toprak
  tavında iken, ikileme yapılır. Diskaro çekildikten ve
  son diskaro altına gerekli görülen gübre miktarı
  atıldıktan sonra toprak tavının kaçmaması için sürgü =
  tapan çekilerek toprak ekime hazırlanır.

İkinci ürün susam tarımından, ana ürün hasadından sonra
  genellikle toprakta yeteri kadar tav bulunmaz. Ekimden
  sonra tarladaki nemin hızla kaybolmasına neden olan
  anız, tav suyu verilmeden önce iyice temizlenmelidir.
  Bundan sonra toprağa gerekli tav suyu verilir.

5-7 gün sonra da tava gelen toprak pulluk derinliğinde
  sürülür. Keseklerin parçalanması için 1-2 kat diskaro
  çekilir, son diskaro altına gerekli gübre miktarı
  atıldıktan sonra, sürgü çekilerek toprak ekime
  hazırlanır.
  3.4 Ekim
  Susam çimlenme gücü yüksek, çıkış gücü ise zayıf bir
  bitki olduğundan, ekimin mutlaka tavlı toprağa yapılması
  gereklidir. Susam tohumları küçük ve hafif olduğundan,
  dekara atılacak tohumluk miktarının ayarlanması çok
  önemlidir. Serpme ekimde dekara 800-1000gr, mibzerfle
  sıraya ekimde 400-600 gr tohum yeterlidir. Genelde ekim
  iki şekilde yapılır.
  3.4.1 Serpme Ekim
  İyi bir tohum yatağının hazırlanmasından sonra tohum
  dere kumu ile karıştırılarak, usta ekicilere
  yaptırılmalı, tohumun tavlı toprağa düşmesi için hafif
  bir diskaro ve sürgü çekilmelidir.
  3.4.2 Mibzerle (sıraya) Ekim
  Mibzerle sıraya ekimde, sıra arası 60-70 cm, sıra üzeri
  20-25 cm olmalıdır. Sıra üzeri mesafeler ekimden 20-30
  gün sonra tekleme esnasında ayarlanır. Susam ekiminde en
  iyi sonuç mibzerle yapılan ekimden alınır.

Susam ekim derinliği 1.5-2.5 cm olmalı,
  Sıcak, kuru ve rüzgarlı havada ekim yapılmalıdır.
  3.5 Gübreleme
  Susamın gelişme süresinin kısalığı nedeni ile gerekli
  görülen gübrenin tamamının ekimden önce son diskaro
  altına atılması zorunludur. Verilecek gübre miktarı;
  bölgenin iklim ve toprak koşullarında, ekilecek çeşide,
  tarımın sulu ve kuru olarak yapılmasına bağlıdır. İyi
  bir verim için dekara saf madde olarak 7 kg azot, 5 kg
  fosfor ve 5-10 kg potasyum verilmelidir. Gübre çeşitleri
  ve bir dekara verilecek miktar olarak aşağıdaki
  seçeneklerden biri kullanılmalıdır.

% 21 Amonyum sülfat 35 kg
  % 16 -18 Süper fosfat 25-30 kg
  % 48-50 Potasyum sülfat 10-12 kg
  Kompoze gübre (15-15-15) 30-35 kg
  3.6 Sulama
  Susam su isteği aşırı olamayan bir bitkidir. Ancak
  yetiştirme sürecinde yapılacak düzenli sulamanın verimi
  arttıracağı bilinmektedir. Kıraç ve kışlak arazilerde
  ana ürün olarak susuz yetiştirilirse de, ikinci ürün
  ekilişlerinde mutlaka sulama yapılmalıdır. 2. ürün
  ekilişlerinde ekimden önce tarlada yeterli rutubeti
  sağlamak için tav suyu verilir. Olgunlaşma sürecince 1-3
  defa sulama yapılabilir. Ancak sulamada çok dikkatli
  olunmalı göllenme yapılmalıdır.
  3.7 Bakım
  Susamda ilk gelişme çok yavaş olup, çiçeklenme ile
  birlikte büyüme hızlandığından bitkiler 10-15 cm
  oluncaya kadar tarlaya girilmemelidir. Daha sonra
  tarlanın otlanma durumuna göre el çapası veya mibzerle
  sıraya ekim yapılmış ise, traktör ara çapası geçirilir,
  sık olan yerlere seyreltme yapılır. Susamda ilk
  çiçeklenme gün sayısı 45-50 gün kadardır. Çiçeklenme
  başlangıcı ile beraber bitkiler boylanmaya başlar.

Sulamalardan sonra 2-3 el çapası, mibzerle ekimde
  traktörle ara sürüm yapılır. Bitkiler 40-50 cm
  boylandıktan sonra çiçeklerin döllenmeden dökülmelerine
  neden olmamak için tarla içine girilmemelidir.
  3.8 Hastalık, Zararlıları ve Mücadelesi

Ekimden sonra bozkurt (Agrosit spp) ve fide devresinde
  görülebilen susam güvesi (Antigastra catalaunalist) ve
  çiçeklenmeden itibaren görülen beyaz sinek (Bemisia
  tabacil) zararlısına karşı uygun ilaçlarla mücadele
  yapılmalıdır. Susam bitkisinde en çok görülen
  hastalıklar; solgunluk hastalığı, susam bakteri
  solgunluğu, yaprak leke hastalığı, susam
  alternaryasıdır. Bu hastalıklara karşı ekimden önce
  tohumlar, pazarda hazır bulunan tohum ilaçlarından biri
  ile ilaçlanır.
  3.9 Hasat, Harman ve Depolanması
  Bitkilerin yaprak ve kapsüllerinin sararması,
  yaprakların kısmen dökülmesi, çiçeklenmenin durması, alt
  kapsüller elle kırıldığı zaman tohum renklerinin beyaz
  tanelilerde koyu sarı, kahverengi tanelilerde açık
  kahverengiye dönüşmesi bitkinin söküme geldiğini
  gösterir. Söküm elle yapılır. Elle sökülen bitkiler
  gelişmelerin bir süre daha devam ettireceği için 10-25
  bitki bir arada bağlanarak, tabanı düz ve temiz bir
  yerde, kök kısımları dışarı ve baş kısımları iç tarafa
  gelmek üzere baskıya alınır. Baskıdan çıkarılan
  demetler, beton veya düz bir zemin üzerinde, 8-10 demet
  bir arada olmak üzere, konulur ve tepe kısmından ip veya
  otlarla bağlanır. Daha sonra elde edilen tohumlar uygun
  harman makinalarında vantilatör vasıtasıyla savrularak
  temizlenir, çuvallanır.
  Susam yağlı tohum olduğundan iyi muhafaza edilmesi
  gerekir. Hava sirkülasyonunun bulunduğu serin, kuru bir
  yerde veya depolarda muhafazaya alınmalıdır.
  4. VERİM
  4.1 Verim
  Susamın normal şartlarda v erimi 60-80 kg/da dır. İyi
  tohumluk yeterli gübre, sulama ve kültürel işlemler ise
  verimi oldukça yükseltir. Genelde bölgemizde kuru tarım
  alanlarında yapılan susam ziraatında normal olarak verim
  20-30 kg dır.